Vaš Doktor

JONIZUJUĆE ZRAČENJE

Jonizujuće zračenje tvori dio elektromagnetskog spektra vrlo kratke valne dužine (rtg i gama zrake) i korpuskularne zrake (alfa, beta, protoni, neutroni). To zračenje ima sposobnost prodiranja u tkivo, gdje izaziva jonizaciju žive tvari koja dovodi do somatskih, ali i genetskih oštećenja (mutacije gena). Najosjetljivija su tkiva sa jakim regenerativnim potencijalom (koža, krvotvorni organi, gonade).

Broj izvora zračenja se u posljednjih nekoliko decenija izvanredno povećao, ne samo u zdravstvenim ustanovama nego i u industriji, pa tako raste i broj osoba koje su profesionalno izložene jonizujućem zračenju.

Učinci jonizujućeg zračenja dijele se na one koji zahvaćaju pojedine dijelove tijela (lokalni) i one koji zahvaćaju čitavo tijelo (opšti). I jedna i druga oštećenja mogu biti akutna i hronična.

Lokalna oštećenja najčešće pogađaju kožu. Prilikom akutnih oštećenja velikim dozama zračenja na koži nastaje upala, tj. opekotine koje se ne razlikuju od toplotnih ili hemijskih.

Hronična oštećenja kože počinju eritemorn na koji se nadovezuje atrofija kože uz pojavu bradavičastih izraslina i ragada te nastanak ulcera. Kroz stanjenu kožu prosijavaju proširene krvne žilice. Na tako oštećenom području kože može se razviti i rak (obično 3-20 godina nakon pojave kožnih oštećenja).

Opšta oštećenja jonizujućim zračenjem mogu se također podijeliti na akutna i hronična. Posljedica akutnog ozračenja čitava tijela jest bolest zračenja ili akutni radijacijski sindrom koji nastaje djelovanjem apsorbiranih doza zračenja iznad 5 Gy-a.

Akutni radijacijski sindrom ima četiri stadija: prvi stadij očituje se umorom, slabošću, mučninom i povraćanjem, drugi je stadij latencije, u kojem ne postoje nikakvi simptomi bolesti, ozračeni se osjeća potpuno zdravim što može potrajati i sedam dana. Nakon toga razvija se treći stadij, sa jasnim znacima bolesti zračenja (nestajanje krvnih stanica što ima za posljedicu infekcije, krvarenja i anemiju). U četvrtom stadiju dolazi do oporavka ili bolesnik umire.

Već prvih nekoliko sati nakon ozračenja naglo nestaju limfociti iz periferne krvi, nakon 1-3 dana dolazi do pada broja granulocita, zatim trombocita, pa eritrocita, koji su najmanje osjetljivi od svih triju krvnih loza. Ubrzo je oštećena i spermiogeneza, a važna su i oštećenja limfnih čvorova i sluznice crijeva. Hronična opšta oštećenja zahvaćaju krv i krvotvorne organe. Može doći do aplastične anemije i do leukemije. Statistički podaci pokazuju da je u ozračenoj populaciji veća učestalost pojave i drugih tumora.

Dugotrajnim djelovanjem čak i vrlo malih doza zračenja može doći do ubrzavanja mutacije gena, tj. promjena onih dijelova hromosoma koji su nositelji nasljednih svojstava organizma. Najopasnije su štetne mutacije koje se nasljeđivanjem prenose na potomstvo. Mutacije se obično ne vide u prvih potomaka, jer oni imaju za isto svojstvo dva gena od kojih je onaj mutirani recesivan. Štetna posljedica mutacija nastaje ako se slučajno za isto svojstvo nađu dva mutirana gena, jer će se tada mana i fenotipski pokazati. Budući da zračenje ubrzava pojavu mutacija koje se događaju i spontano, to se u populaciji povećava rezerva mutiranih gena koji mogu, jednom kasnije, u nekog potomka izazvati manu.

Kontraindikacije za rad
Kontraindikacije za rad na radnim mjestima sa jonizacijskim zračenjem su trudnoća, bolesti krvotvornih organa, maligne bolesti, bolesti očne leće (katarakta), bolesti kože, teži duševni poremećaji, teže bolesti CNS-a, teži poremećaji endokrinih žlijezda. Kontraindikacija za rad u nuklearnim reaktorima jest i izrazitija anksioznost.
Prethodni i periodični pregledi
U prethodne preglede radnika treba uz standardne pretrage uključiti kompletnu krvnu sliku, određivanje brzine sedimentacije eritrocita, broj trombocita, određivanje albumina i šećera u urinu, sediment urina, pregled leće, kromosomske aberacije, a u žena i test na trudnoću. Prilikom obavljanja poslova na nuklearnim reaktorima treba napraviti i psihološku obradu: intervju, testovi općih intelektualnih sposobnosti, testovi ličnosti (emocjonalne stabilnosti).

Sadržaj periodičnog pregleda uključuje kompletnu krvnu sliku, broj trombocita, vrijeme krvarenja, pregled leće, kapilaroskopiju i ispitivanje hromosomskih aberacija (kariogram), a pregledi se obavljaju svakih 12 mjeseci.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 51 
Home Medicina rada JONIZUJUĆE ZRAČENJE