Vaš Doktor

BERILIJ

• Uvod • Primjeri poslova • Moguća oštećenja zdravlja • Radna sposobnost

Uvod
Berilij (glicinij, glicinujum) je zemnoalkalni metal i po mnogim svojim osobinama je blizak magneziju i aluminiju. Minerali berilija obuhvataju više od 15 varijetiteta među kojima je najvažniji i najrasprostranjeniji beril (dvojni silikat aluminija i berilija). U minerale bogatije berilijem od berila, ali rjeđe od njega, spadaju fenacit, ambergit, bromelit, betrandit i akvamerin. Nalazišta berila na našim prostorima nema.

Primjeri poslova
Poslovi pri kojima nastaju dim ili prašina berilija u radnim procesima, kao što su ekstrakcija berilija iz rude; proizvodnja slitina od berilija; izrada katodnih cijevi; primjena berilija u keramičkoj industriji; izrada plinskih omotača i njihovo održavanje u nuklearnim reaktorima; rad sa berilijevim solima u laboratorijama i sl.

Moguća oštećenja zdravlja
Topive soli berilija senzibilizatori su kože, kao i primarni iritansi. Izloženost tim spojevima može uzrokovati nazofaringitis sa otokom sluznice, krvarenjem i ulceracijama. Berilij je inače vrlo toksičan.

Za akutno trovanje inhalacijom karakteristična je pojava respiratornih simptoma, pneumonije i plućnog edema.

Hronično trovanje manifestira se također pretežno na plućima sa granulomatoznim promjenama, popratnom dispnejom i drugim simptomima, te poremećajem u izmjeni plinova. Bolest se obično pojavi između 5 do 10 godina nakon početka ekspozicije, kroničnog je toka sa egzacerbacijama i remisijama. Može doći i do spontanog pneumotoraksa.

Berilij oštećuje i jetru; bolesnici gube na težini, imaju bolove u kostima i zglobovima; prisutna je hiperkalcemija te pojava spontanih lezija kože sličnih onima kod sarkoidoze. Berilij se može odrediti u urinu, ali ta pretraga nema praktičnog značaja u ocjeni ekspozicije.

Radna sposobnost
Trovanja berilijumom i njegovim jedinjenjima i smjesama može se na osnovu našeg Zakona priznati kao profesionalno oboljenje kod svih radova gdje se u procesu proizvodnje dolazi u dodir sa štetnim materijama pri čemu, osim odgovarajuće radne anamneze treba da bude jasna klinička slika sa pojavama opšteg oštećenja organizma ili po život važnih organa odnosno organskih sistema uz pozitivne laboratorijske nalaze (krvi, sekreta i ekstreta).

Diferencijalno-dijagnostički rad usmjeren na utvrđivanje profesionalnog karaktera obolenja komplikuje se pri berileozi u vezi sa znatnom sličnošću kliničko-rendgenoloških manifestacija ovog obolenja sa nizom drugih kako profesionalnih, tako i opštih obolenja.

Difuzna progredijentna intersticijalna plućna fibroza, plućna granulomatoza, tako karakteristične za berileozu, mogu se vidjeti i u opštoj klinici pri tzv. sindromu Hamana-Riča, kod plućnih arteritisa, po ishodu različitih formi kolagenoze, sarkoidoze, reumatskih vaskulita itd.

Pri utvrđivanju profesionalne etiologije ove svojevrsne forme pneumofibroze odlučujuće je:

  1. Postojanje kontakta s berilijumom,
  2. Pozitivna kožna proba s berilijumom, koja, kao po pravilu, ne daje lažne odgovore,
  3. Izvjesne osobenosti kliničkog toka - manji polimorfizam kliničkih ispoljavanja (za razliku, npr. od sarkoidoze).

Pri utvrđivanju profesionalne etiologije datog vida pneumofibroze i rešavanju pitanja daljeg osposobljavanja bolesnika za rad, važno je uzeti u obzir slijedeće osobenosti razvoja i kliničkog toka berileoze:

  1. Mogućnost razvoja početnih pojava patološkog procesa poslije dugog vrijemenskog intervala od prekida kontakta s berilijumom (kasna berileoza).
  1. Razvoj trajnih hroničnih promjena kao kasnih poljedica u prošlosti preležane jednom ili više puta akutne intoksikacije.
  1. Moguća reverzibilnost procesa samo u početnim stadijumima razvoja patološkog procesa.

Odlučujuću ulogu u pravilnom rešavanju pitanja radne sposobnosti oboljelih od berileoze, kao i kod drugih obolenja, igra stepen izraženosti patološkog procesa. Tako, u prvom stadiju berileoze, koji se odlikuje tipičnim žalbama, umjereno izraženim pojavama bronho-bronhiolita bez primjetnih poremećaja funkcije spoljašnjeg disanja, izvjesnim povećanjem količine gamaglobulina, umjerenom pojačanošću deformacije bronhiovaskularnog crteža, na čijoj se pozadini može ponekad zapaziti i pojava sasvim neznatne količine sitnih zasjenčenja (granuloma) - neophodno je konačno prevođenje na posao van kontakta sa berilijumom, bilo kakvim vidom proizvodne prašine i nadražajnim toksičnim materijama.

Radna sposobnost pri tome obično je očuvana i pri pravilnom osposobljavanju za rad bez smanjenja kvalifikacije   nije neophodno penzionisanje.

Pri donošenju ekspertnog riješenja u ovim slučajevima neophodno je uzeti u obzir izvjesne osobenosti razvoja berileoze po kojima se ona razlikuje od drugih vidova profesionalnih pneumoskleroza, a to je baš mogućnost razvoja veoma izražene kliničke simptomatike uz odsustvo ili neznatno izražene rendgeno-morfološke manifestacije. Ovo dopušta da se izdvoji i druga varijanta prvog stadija berileoze kod koje se pitanja radne sposobnosti bolesnika riješavaju uzimajući u obzir efikasnost primjenjene odgovarajuće terapije i rezultate dalje permanentne kontrole.

Drugi stadij berileoze odlikuje se postojanjem izraženijih subjektivnih simptoma: zaptiv, kašalj, bolovi u grudima, znatno slabljenje. Raste takođe izraženost objektivne kliničke simptomatologije - smanjena ishrana, cijanoza, zaptiv, izraženije kataralne pojave u plućima, promjena ventilacionih pokazatelja, izvjesno smanjenje procenta zasićenosti arterijske krvi kiseonikom, razvoj simptoma plućnog srca, izražena hipergamaglobulinemija.

Rtg-morfološke manifestacije procesa odlikuju se pri tome postojanjem na pozadini više deformisanog bronhovaskularnog crteža ravnomjerne diseminacije velike količine sitnih okruglih zasjenčenja - granuloma, često se otkrivaju pleuralne promjene. U ovim slučajevima govori se u prvom redu o privremenoj nesposobnosti za rad uz liječenje u stacionarnim uslovima.

Pri riješavanju pitanja radne sposobnosti kasnije ljekar-ekspert mora se rukovoditi efikasnošću sprovedenih terapijskih mjera. Pri potpunoj kompenzaciji procesa - poboljšano opšte stanje bolesnika, likvidacija kataralnih pojava u plućima, normalizacija hematoloških poremećaja i potpuna stabilizacija rentgeno-morfološke slike - radna sposobnost bolesnika mora biti priznata kao ograničena. Bolesnik je ograničeno radno sposoban i podleže prevođenju na posao van kontakta sa berilijumom i drugim toksičnim materijama. Takođe se ne preporučuje posao vezan sa znatnim fizičkim naprezanjem.

U izvjesnim slučajevima odsustvo pozitivnih kliničkih tendencija pri dugo sprovođenom liječenju, otkrivanje pri stalnoj kontroli izvjesnih simptoma koji ukazuju na naprijedovanje procesa, služe kao osnova za utvrđivanje druge   profesionalne grupe invalidnosti.

U trećem stadiju berileoze, koji se odlikuje brzim naprijedovanjem svih gore navedenih za berileozu karakterističnih kliničko-rendgenoloških manifestacija i razvojem obično pratećih ovaj proces pojava sub. i dekompenzacije plućnog srca, bolesnicima je potrebna stalna njega i odgovarajuće liječenje i oni su invalidi prve grupe.

Treba primijetiti da iako se reverzibilnost patoloških pojava kod berileoze rijetko sreće, ipak pri riješavanju pitanja ocjene radne sposobnosti važno je uzeti u obzir da blagovrijemen prekid kontakta s beriiijumom može u mnogim slučajevima da predupredi dalje naprijedovanje bolesti, a u izvjesnim slučajevima da potpomogne reverzibilnost njenih početnih pojava.

Posebni zahtjevi radnog mjesta
  • Dob života: radnik stariji od 18 godina
  • Zdravstveno stanje
  • kontraindikacije: kronične bolesti respiratornog sustava, jetre, bubrega i kože

 

Prethodni pregled

  • Medicinska obrada (neophodan minimum): klinički pregled, laboratorijski standard, mala spirometrija, fluorografija pluća, ispitivanje vida na daljinu i blizinu, funkcionalno ispitivanje jetre, EKG
  • fakultativno: Astrand

Periodični pregled

  • Medicinska obrada (neophodan minimum): klinički pregled, laboratorijski minimum, mala spirometrija, rtg pluća svake druge godine, a kod starijih od 40 godina još i EKG
  • fakultativno: Astrand, funkcionalno ispitivanje jetre

Rok za ponovnu provjeru zdravstvenog stanja: 12 mjeseci

Put ulaska: koža i inhalacija
Klinika: akutno i kronično trovanje
Laboratorij: berilij se može odrediti u krvi i urinu, ali nema značaja za ekspoziciju, hiperkalcemija.

MDK
Berilij:  **  0.001 mg/m3 (- ppm)
 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 38 
Home Medicina rada BERILIJ