Vaš Doktor

BROM I NJEGOVA JEDINJENJA

• Uvod • Bromovodik • Spojeve broma sa hlorom (BrCI) i fluorom (BrF3, BrF5)
• Vrste trovanja • Radna sposobnost

Uvod

Brom je pri običnoj temperaturi crno-smeđa tečnost koja razvija pare jakog prodornog mirisa. Ključa na 58.80C, a pri rashlađivanju se zgusne na minus 7,30C u slabo sjajnu smeđu kristalnu masu, čija boja pri daljem snižavanju temperature postaje sve svjetlija.

Brom je po hemijskim osobinama veoma sličan hloru, samo je nešto manje reaktivan. Ipak se i on već pri sobnoj temperaturi spaja sa mnogim organskim i anorganskim materijama. Rado se spaja sa vodonikom u bromovodonik koji se lako rastvara u vodi i tako se dobija jaka bromo-vodonična kiselina. Na određenoj temperaturi i koncentraciji, reakcija spajanja može biti eksplozivna (sa kalijumom brom reaguje vrlo burno uz stvaranje eksplozije za razliku od natrijuma sa kojim se reakcija odvija veoma tromo čak i pri povišenoj temperaturi).

Brom je važna sirovina za organsku hemiju i u farmaceutskoj industriji. Upotrebljava se za stvaranje etilenbromida koji se dodaje antidetonatorskoj smjesi za pogonsko gorivo, kao insekticidno sredstvo, za izradu vatrostalnih materijala, za vještačke materijale, u industriji boja, kao sredstvo za gašenje požara, narkotična sredstva itd.

Brom se u prirodi ne javlja u elementarnom stanju već u obliku spojeva od kojih su najčešći bromidi. Spojevi broma nalaze se obično tamo gdje se nalaze i spojevi hlora, samo bromovih spojeva ima mnogo manje. Ponekad dolazi do raspadanja bromida pod dejstvom toplote i sunčeve svetlosti.

Dobijanje broma obično je povezano sa dobijanjem kalijuma jer se brom nalazi u matičnoj lužini poslije uklanjanja kalijumhlorida. Drugi način je dobijanje pomoću elektrolize bromida. Skoro spektralno čisti brom dobija se iz kalijumbromida i kalijumbromata rastvorenih u destilovanoj vodi pomoću sumporne kiseline.

S obzirom na nisko vrelište razumljivo je da će se tokom procesa razvijati dosta bromovih para koje će na propusnim mestima uređaja prodirati u radnu atmosferu.

Brom se dosta lako može otkriti mirisom pri koncentracijama od 3,5 ppm. Najmanja koncentracija koja iritira grlo je 15,1 ppm a pri koncentraciji od 30,2 ppm javlja se kašalj. Smrtonosna koncentracija za čovjeka u intervalu od nekoliko minuta je 1000 ppm. Prema tome, neobično je važno održavanje hermetičnosti svih uređaja a radna atmosfera mora se redovno kontrolisati na sadržaj broma.

Sam brom nije zapaljiv, ali se lako zapali u prisustvu organskih materija pa se na to mora paziti prilikom spremanja. Čuva se na hladnim mestima koja nisu izložena sunčevoj svetlosti i gdje nema organskih i lako   zapaljivih materija.

Brom koji se iz bilo kojih razloga prelije, odmah se mora neutralizirati amonijakom ili nekim drugim alkalnim sredstvom za neutralizaciju.

Pri radu sa bromom preporučuje se nošenje zaštitnih naočala, plastičnog štitnika za lice i zaštitne maske. Treba izbjegavati dugu ekspoziciju bromu i njegovim spojevima.

BROMOVODONIK
(bromovodonična kiselina)

Slična je hlorovodoničnoj, ne samo hemijski već i toksikološki, pa je i zaštita slična kao pri radu sa sonom kiselinom. Bromova kiselina je tečnost čije pare dijeluju veoma iritativno, pa se moraju nositi lična zaštitna sredstva. Zbog lake zapaljivosti treba je čuvati daleko od izvora plamena i ne srne biti izložena dijelovanju sunca.

Spojeve broma sa hlorom (BrCI) i fluorom (BrF3, BrF5)

To su tečnosti sa relativno niskom tačkom ključanja koje se lako raspadaju i pri tome se pored broma oslobađaju elementi hlor, odnosno fluor.

Dobvanje broma je proces kod kojeg glavnu profesionalnu opasnost predstavlja prisustvo elementarnog broma i hlora. Brom je vrlo korozivna tečnost čije pare dijeluju iritativno na kožu, sluznicu očiju, gornjih i donjih disajnih puteva. U svim slučajevima inhalacije broma utvrđene su i histološke promjene na epitelu.

Vrste trovanja
Akutno trovanje
Udisanje malih koncentracija bromovih para izaziva kijavicu sa otokom sluznice nosa i krvarenje iz nosa, kašalj, vrtoglavicu, glavobolju i zapaljenje sluznice oka. Ove smetnje mogu da iščeznu u toku   dana.

Ako se ekspozicija većoj koncentraciji broma nastavi, dolazi do pritiska u grudima, kašlja, teškog disanja, a zatim do gađenja, katkad povraćanja, bolova u trbuhu i proljeva.

Još veće koncentracije izazivaju smeđu obojenost sluznice očiju, jezika, usta, kao i karakterističan miris na brom koji se u dahu može dugo zadržati; dalje pojačano lučenje pluvačke, grč glasnih žica odnosno bronhitis sa bronhospazmom što imitira sliku bronhijalne astme.

Pri veoma visokim koncentracijama nastupa edem pluća i smrt.

Rane na koži i sluzokožama od broma mogu biti zbog dobrog rastvaranja u lipoidima veoma duboke i bolne, teško se liječe i zarašćuju.

Hronično trovanje
U industrijskim uslovima se malo pominje. Flury i Zernik opisuju koncentracije od 4 ppm kao trajno podnošljive. Nasuprot njima EIkins je utvrdio da je rad sa tečnim bromom u koncentracijama od 1 ppm djelovao prekomjerno nadražujuće. Eksperimenti na životinjama pokazali su da se hronično trovanje kod životinja ispoljava u vidu gubitka težine, smanjenja hemoglobina i povećanja leukocita.

Hronični bromizam tj. hronično trovanje bromom javlja se obično poslije više nedelja ili više mjeseci poslije liječenja bromom. Kao prvi simptom dolaze promjene na koži u vidu akni eventualno furunkuloze. Rijeđe nastaju tuberozni kožni granulomi. U kliničkoj slici javljaju se glavobolja, osjećaj praznine u glavi, progresivno gubljenje snage, gubitak apetita sa nauzejom i, povraćanjem, dijareja, otežano disanje, bronhitis sa kašljem, mršavljenje i ponekad male temperature. Brzo počinju da preovlađuju neuropsihičke smetnje - izrazita pospanost, koja može dovesti do kome, apatija, otežan govor, oslabljeno pamćenje, smanjena mogućnost intelektualne koncentracije, konfuzno stanje.

Neke osobe, nasuprot, su uznemirene, nervozne, nastupaju vizuelne i auditivne halucinacije, agresivnost, psihoze, paranoidna stanja. Objektivno pojačanje ili nedostatak refleksa, koji se menjaju iz dana u dan, ponekad znaci cerebralnog oštećenja - tremor i ataksija, konstantna anestezija larinksa. Često dolazi do izrazite dehidratacije a lumbalna punkcija daje znakove teških oštećenja nervne supstancije, sa jasnom hiperproteinemijom od 46-142 mg% i sa pozitivnim ispadom koloidne krive.

Tok hroničnog trovanja bromom karakterističan je po izrazitim promjenama stanja, tako da su pacijenti jednog dana potpuno zbunjeni a poslije privremenog oporavka iznenadno dolazi do recidiva.

Radna sposobnost
Liječenje lakih akutnih formi trovanja vršiće se u ambulantnim uslovima uz privremenu nesposobnost od nekoliko dana dok ne iščeznu nadražajni simptomi.

Kod ekspozicije većim koncentracijama pacijenta treba stacionirati i pratiti stanje kardiopulmonalne funkcije, gastrointestinalnog trakta i eventualnih promjena na koži. Poslije završenog liječenja, ukoliko postoje posljedice na respiratornom sistemu uvidu hroničnog bronhitisa ili bronhijalne astme sa znacima insuficijencije ventilacije pluća, pacijent treba da promijeni radno mjesto gdje neće biti izložen iritansima respiratornog trakta. Promjene radnog mjesta iziskuju i povrede kože od broma, koje se dugo i teško liječe.

S obzirom na mogućnost alergijskih manifestacija od broma, zabraniti dalji dodir sa bromom i bromovim preparatima u svim slučajevima dokazane preosjetljivosti na brom.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 61 
Home Medicina rada BROM I NJEGOVA JEDINJENJA