Vaš Doktor

HROM I NJEGOVA JEDlNJENJA

• Uvod • Istorija • Izvori trovanja • Patogeneza • Klinička slika • Liječenje i prevencija
• Radna sposobnost
Uvod
Hrom je metal srebrnastog sjaja, atomske težine 52,01, specifične težine 7,2, tališta oko 1800°C, vrelišta oko 2200-2300°C. Pri običnoj temperaturi hrom ne oksidira ni na zraku ni u vodi što se svestrano koristi za zaštitu drugih metala protiv rđanja (hromiranje).

Hrom (Cr) pripada VI – toj grupi elemenata periodskog sustava, a zajedno s molibdenom i tungstenom u podgrupu B. U prirodi se pojavljuje uglavnom u rudi hromitu (FeO . Cr2O3) rjeđe olovnom hromatu PbCrO4. Hroma ima u Zemljinoj kori u koncentraciji od 0,02% pa je prisutan i u svim zemljama i biIjkama, a od 1959. g. se smatra da pripada esencijalnim oligoelementima. Prekomjeme kolicine (0,2-0,4%) se, prema Gilbertu (1957), smatraju deleternima u poljoprivredi (limunska stabla!).

Istorija
Hrom je otkrio francuski kemičar Vauquelin 1797. g. (Buess, 1961), a nazvan je tako po grčkoj riječi »boja« jer su mu gotovo svi spojevi lijepih boja. Pripada u »novije metale« (Hunter, 1955) pa mu je, dakle, i historija zapravo kratka. Prvo zapažanje da hrom može izazvati oštećenja objavio je Duncan, 1826. g. (Teleky, 1955), ali su ta oštećenja istom nekoliko godina kasnije, 1833. i 1854. definirana kao defekti na ždrijelu i tonzilama; hromova ulcera i perforacije septuma opisali su istom 1863. g. franciiski autori Becourt i Chevalier. Prvu sumnju da bi hrom mogao imati kancerogena svojstva postavio je Newman 1890. g. u Vel. Britaniji.

Prva eksperimentalna toksikološka ispitivanja vršio je u Njemačkoj Gmelin 1824. (Buess u Baader, 1961) s kalijevim hromatom dajući ga psu u supkutanim injekcijama, pa je opazio promjene na crijevima, što su kasnije potvrdili Geillard (1853) i Rousseau (1878). Ameth je u Austriji 1847. g. publicirao prvu raspravu o industrijskim oštećenjima hromom.

Izvori trovanja
Hrom tvori dvo-, tro- i šesterovalentne spojeve ill hromate te različite soli. Dvovalentni hromovi spojevi su bazični, trovalentni amfoterni, a šesterovalentni kiseli. Hromatni jon je u kiseloj otopini jaki oksidans. Samo su hromati, dakle 6-valentni spojevi, kao supstancije topljive u kiselinama i u vodi od toksikološkog značenja.

Industrijska ekspozicija obuhvaća široki spektar radova: u posljednje vrijeme nabrojeno ih je više od 50 kod kojih treba izdvojiti one što obično dovode do opasne ekspozicije hromu odnosno hromatima. Najvažnija je produkcija fero-hromnih slitina gdje se hrom dodaje čeliku, zajedno s niklom ili molibdenom, da se dobije strukturni čelik visokog tlaka ili kao zaštita čeliku ili željezu od korozije.

Slitine s molibdenom, vanadijem i niobijem upotrebljavaju se za izradu naročito osjetljivih dijelova mlaznih strojeva. S kobaltom krorn stvara slitine poznate pod imenom steliti. Hrom se vrlo mnogo primjenjuje u hromiranju s pomoću galvanizacije tj. elektrolitičkom odlaganju hroma kod kojega se iz kupke sa 20-40% hromne kiseline odlaže hrom na katodi tj. na predmetu kojega treba hromirati. Isto tako obilato se hrom upotrebIjava kao šesterovalentni natrijev hromat za štavljenje kože kod čega u finalnom stadiju sav hrom mora biti u trovalentnom obliku.

Hrom se katkada upotrebljava i kod izrade »tvrdog metala« kada se hromov karbid upotrijebi umjesto tungstenovog karbida. Cinkov hromat se može upotrijebiti kao antikorozivna (»osnovna«) boja npr. za dijelove aviona. Hrom se mnogo upotrebljava u proizvodnji boja pa je tako poznato hromovo žutilo (PbCrO4), hromovo zelenilo [PbCrO4 + Na Fe (Fe(CN)6)], crvena hromova boja CuCrO4 kao i njezine nijanse u obliku ZnCrO4, BaCrO4, MnCrO4. Ti su spojevi kao pigmenti sastavni dio različitih boja i mastila, a primjenjuju se naročito kod štampanja na tekstilu, te u industriji stakla i keramike.

Hromirani cinkov klorid se upotrebljava kao konzervans za drvo, a hrom-sumporna i hromna kiselina za močenje, pranje i čišćenje metala i staklovine. Hromati se, osim toga, mnogo upotrebljavaju u litografiji, fotografiji, pirotehnici, zatim u proizvodnji vune i krzna kao sredstva za močenje ili kao fiksativ ltd. Hrom i hromati prisutni su u različitim količinama gotovo u svim vrstama cementa što je od velike važnosti za ekspoziciju radnika građevinskih i sličnih industrija.

Patogeneza
Čini se da hrom pripada među metale koji sudjeluju u metabolizmu masnih kiselina, što bi moglo prema nekim autorima imati utjecaja na ishranu kardiovaskulamog i drugih sličnih tkiva. Osim toga, čini se da je trovalentni hrom potreban za djelovanje inzulina, te da sudjeluje u utilizaciji glukoze u leći.

Spektrografskim ispitivanjem hrom je nađen u mnogim uzorcima ljudske krvi, te u ljudskim i životinjskim zubima. Progutane topive hromove soli se za razliku od mnogih drugih metala ne retiniraju nego se brzo i kompletno izlučuju, i to uglavnom kroz crijeva. Mnogo je značajnija retencija u plućima ne samo nakon injekcije hromata u traheju nego i nakon supkutanog i intravenskog davanja. Dobar dio hroma preuzimaju tada i eritrociti.

Kao i kod nikla tako su i kod hroma patogeni učinci trovrsni: antigenski, toksički i kancerogeni. Glavni proksimalni toksički učinci se očituju na koži i nazalnoj sluznici, antigenski na koži, a kancerogeni na plućima. Sustavni učinci se rijetko opisuju kod industrijskih radnika.

Kod peroralnog davanja toksičkih koncentracija kalijevog hromata može se kod životinja izazvati zaostajanje u rastu, s albuminurijom i s deskvamiranim stanicama, te hiperemijom, masnom degeneracijom i nekrozom bubrega. Čini se da kalijev hromat ima poseban afinitet za tubule, a ne za glomerule.

Baetjer i sur. (1959) su nakon intratrahealne injekcije hromata ustanovili da se oni vrlo brzo eliminiraju iz pluća, tako da nakon nekoliko dana zaostaju samo neznatne količine koje se doduše još dosta dugo nađu (140 dana). U tim je pokusima in vitro utvrđeno da pluća više vežu trovalalentni nego šesterovalalentni hrom. Kod štakora nakon jedne godine najviše hroma ima u slezeni, kostima, bubregu i jetri.

I trovalentni i šesterovalentni hrom precipitiraju proteine (albumine) (Clark, 1959) u većim koncentracijama (2%) i kod niskog pH (<5.4) i nukleinske kiseline. Bidstrup (1971) piše da se trovalentni hrom spaja s proteinima u površnim slojevima kože, stvarajući s njima stabilne komplekse. Prema toj autorici, torn svojstvu treba vjerojatno pripisati i činjenicu da trovalentni spojevi ne uzrokuju kožne promjene. Iz hromiranog ili hrom-čeličnog posuđa u hranu dođe nešto hroma u obliku trovalentne hromne soli, ali ne u obliku šesterovalentnih hromata ili dihromata, pa nisu zabilježeni nikakvi toksični učinci iz tog izvora.

Ingestija kalijevog bihromata ipak može izazvati neke simptome sa strane CNS-a. Sander i Camp su 1939. g. objavili slučaj djeteta koje je progutalo nešto relativno netopivog hromovog pigmenta pa je dobilo simptome (konvulzije, stupor, midrijaza) koji su ukazivali na »encefalitis«, ali nije bilo znakova sa strane drugih organa, makar je i u mokraći i u stolici bilo hroma. U drugom jednom slučaju, što su ga objavili Goldman i Karotkin (1935.), akutno trovanje kalijevim bihromatom izazvalo je povećanu i bolnu jetru, a u urinu je također bilo hroma.

Neki hromovi spojevi se vjerojatno mogu i resorbirati s površine kože jer su, kako piše Browning (1969), liječenje bradavica i kauterizacija hemoroida dovodili do trovanja. Major (1922) čak opisuje fatalni slučaj nefritisa nakon liječenja karcinoma lica s kristalima hromne kiseline.

Afekcije kože mogu se podijeliti na alergijske i toksičke.
Alergijske reakcije se obično nazivaju »hromatni dermatitis«, čime se očito ističe da su hromati, a ne elementarni hrom, kauzalni faktor. Međutim, ako postoji alergija na elementarni nikal, bilo bi opravdano očekivati da postoji i na elementarni hrom, tim više što je po Markusenu (1962) »hromna kiselina« jači senzibilizator nego nikal, a po nekim je autorima moguća i unakrsna senzibilizacija između nikla i hroma. Uostalom, vidjeli smo da trovalentni hrom stvara metalo-proteinske komplekse u koži, pa zašto ne bi mogao stvarati i šesterovalentni?

Hromatni dermatitis može varirati između suhog eritema i vlažnog ekcema i najčešće je lokaliziran na rukama, zapešću i podlakticama, ali često i na očnim kapcima, na vratu ili na drugim dijelovima koji dolaze u kontakt s hromnom kiselinom, odnosno s hromatima. Ta senzibilizacija na hromatne spojeve ozbiljan je problem u industriji; naročito je vazan kod cementnih ali i kod građevinskih radnika, jer je danas već opće poznato da je heksavalentni hrom (Cr6) prisutan u cementnom prahu. Budući da se i kod te vrste alergije kao i kod alergije općenito smatra da stupanj koncentracije ne utječe na stupanj senzibilizacije, zanimljivo je opažanje da se kod eksponiranih radnika incidencija hromovog dermatitisa povećava s povećavanjem koncentracije hromata. Trajanje ekspozicije ne povećava senzibilizaciju ali su ponovljene atake sve teže. Hunter (1955) tvrdi da su plavokosi ljudi skloniji oboljevanju od hromnog dermatitisa.

Senzibilizacija na hromate može biti, razumije se, i u neprofesionalnoj ekspoziciji odlučna za profesionalne manifestacije. Možda i kontakt s metalnim hromom na analogan način kao i kontakt s metalnim niklom senzibilizira radnike. na naknadnu profesionalnu ekspoziciju koja onda dovede do konačnih stanja. Uostalom već se i kontakt s hromatima iz kožnih dijelova odjevnih predmeta (rukavice, kožni rub na »beretki« itd.) može smatrati takvom prethodnom, neprofesionalnom senzibilizacijom. To posebno vrijedi za tzv. »shoe dermatitis« tj. senzibilizaciju na hromate iz kožnih cipela koja dovodi do specifičnih dermatoza na nogama, koje vjerojatno čak i dermatolozima čine diferencijalno dijagnostičkih teškoća.

Testiranje na hromate provodi se s pomoću testova krpice; najbolja je, čini se, elastoplast metoda s vodenom otopinom kalijevog bihromata koja izaziva pozitivne reakcije u mnogo višim razrjeđenjima nego kontaktni testovi, s pomoću vlaženja filter papira s otopinama koje se osuše na koži.

Klinička slika
Toksički učinak hromata na koži manifestira se kao tzv. hromovi ulkusi koji se stvaraju na mjestima raskida ili defekta u epidermisu. To je najčešća profesionalna bolest uzrokovana hromatima. Ulkusi mogu nastati bilo gdje na tijelu, ali obično su lokalizirani na šakama i na rukama, rjeđe na stopalima. Prašina od hromovih soli kao i pare hromne kiseline mogu izazvati sitne defekte i na vjeđama te na rubovima nozdrva. Posljedica su direktnog korozivnog, dakle, nekrotizirajućeg učinka 6-valentnog hromatnog jona koji penetrira kroz kožu putem rezova i abrazija.

Ulkusi su zabilježeni najčeće kod štavljenja kože, zatim kod elektroplatiranja, te u hromno-kemijskoj industriji. Nekada su hromovi ulkusi bili vjerojatno vrlo česta pojava. Hunter (1955) navodi podatak da je 1894. g. u Njemačkoj prilikom neke vojne vježbe 84 radnika iz jedne tvornice onesposobljeno za vježbu zbog hromovih ulkusa. I pola stoljeca kasnije hromovi ulkusi nisu rijetkost, naprotiv: Edmundson (1951) je u jednoj hromno-kemijskoj tvomici našao da se kod gotovo 70% radnika vide ili sami ulkusi ili ožiljci od ulkusa.

Karakterističan ulkus započinje kao bezbolna papula koja se sve više produbljuje do defekta koji je koničan s tvrdim debelim rubom. Taj i dalje tendira da se potkopa prema dolje a ne lateralno. Na dnu defekta se stvara nešto eksudata, a zatim krusta. lako su bezbolni ti ulkusi vrlo jako svrbe, osobito noću. Zanemareni ulkusi erodiraju sve do tetiva pa i kosti na rukama, a na njihovom dnu se može otkriti hrom koji dalje erodira i sprečava cijeljenje. I već razvijeni ulkusi su relativno bezbolni, a nakon polaganog cijeljenja stvara se atrofični ožiljak koji također može imati karakteristični izgled jer je obično u centru udubljen s vrlo dobro definiranim, katkada pigmentiranim perifernim rubom. Rjeđe se stvara hipertrofični ožiljak, poput dugmeta (Browning, 1969). Uspoređujući rezultate testova krpice Edmundson (1951) nije našao dokaza da bi hromovi ulkusi uzrokovali senzibilizaciju na kalijev bihromat. Nikada nije zapažena maligna alternacija.

Korozivno djelovanje hromata očituje se i na sluznici nosa u obliku ulceracija tj. defekata sluznice koje nerijetko završavaju perforacijom septuma. Do te pojave može doći kad god se čestice 6-valentnog hroma nasele na sluznici nosnog septuma, ali se to najčešće zapazilo kod elektroplatiranja (»hromiranja« s pomoću galvanizacije), kod štavljenja kože, ali i u kemijskoj industriji pa čak i kod obrade hromitne rude. Vjerojatno se te lezije danas rjeđe vide nego nekada: Hunter (1955) navodi da je Legge na početku stoljeća (1902) među 176 pregledanih radnika u proizvodnji kalijeva bihromata našao čak kod 126 perforaciju a kod 20 defekte sluznice u obliku ulcera.

Nije poznata kritična koncentracija hroma koja na sluznici dovodi do defekata, ali se zna da neke lične navike bitno pridonose nastajanju te lezije. Osobe koje imaju naviku »kopanja nosa« naročito su sklone toj promjeni a čini se i osobe s devijacijama septuma. Predilekciono mjesto lezije je donji prednji dio septuma, dakle septum membranaceum, i to upravo ono područje koje je poznato kao locus Kiesselbachi ili Littleovo mjesto, jer je ono relativno slabo vaskularizirano i čvrsto prileži uz hrskavicu. Struja zraka kod udisanja udara točno na to mjesto pa i to odlučuje o lokalizaciji. U početku se na napadnutom mjestu na sluznici vidi samo crvenilo ili iritacija koju prati rinoreja, a zatim to mjesto pobijeli i na njemu se stvori tvrda krusta koja se čvrsto drži podloge. To izaziva onaj nelagodni osjećaj u nosu koji stvara želju za odstranjivanjem kruste, dakle za »kopanjem« nosa, a to dovodi do abrazije pa tako i do daljnje kontaminacije već pogođenog područja.

U ponovno stvorenim krustama može se naći i debrisa s ostacima nekrotizirane hhrskavice, jer unutar jedne do dvije sedmice nakon ulceracije hrskavica erodira, septum se probuši a na periferiji još uvijek traje aktivna ulceracija, pa se perforacija može još i povećavati, šireći se prema gore i natrag, ali nikada ne zahvati ni koštani dio niti dijelove uz vrh odnosno posve donje dijelove septuma. Nikada ne dođe ni do kakve deformacije nosa. U stadiju aktivne ulceracije može doći do laganog krvarenja iz nosa a i do lagane boli na hrptu, naročito za vrijeme udisanja hladnog zraka. Ipak, bolesnik češće nema nikakvih smetnji pa niti ne zna da mu je septum perforiran.

Nikada nisu opažene nikakve komplikacije niti maligne alteracije. Jedino je opisana popratna anosmija (Brit. med. J., 1963.). Opisane promjene na sluznici nosa nisu ni u kakvom odnosu s manifestacijama senzibilizacije na hrom.

Prema Zvaifleru (1944) postoje i ulceracije sluznice septuma koje nikada ne završe perforacijom: takve je lezije vidio i pratio kod hromiranja s pomoću anodizacije kada su radnici eksponirani hromnoj kiselini u obliku fino raspršenog aerosola, ali u manjoj koncentraciji nego kod obične galvanizacije. Zvaifler tvrdi da te lezije brže nestaju nakon prekida ekspozicije, ali ako ne nestanu mogu biti tako torpidne da je resekcija submukoze hhrskavice jedini način liječenja.

Udisanje hromovih spojeva može uzrokovati oštećenja i na ostalim dijelovima respiratornog trakta. Istina, o tome ima sporadičnih izvještaja, ali to još ne znači da ih se smije zanemariti. Mancioli (1950) je našao upalne promjene na larinksu pa čak i ulceracije glasnica, glotisa i gornjeg segmenta traheje kod 71 od 107 radnika eksponiranih hromovim spojevima. Meyers (1950) je kod dva kemičara izložena parama koncentrirane hromne kiseline zabilježio jaku kongestiju pluća i pleuralni izljev uz niz subjektivnih simptoma koji su se zadržali još i 6 mjeseci nakon prestanka akutne faze.

Za ekološku medicinu općenito, a za medicinu rada posebno je od izvanredne važnosti problem karcinogenog djelovanja hroma. O tom je problemu bilo i proturječnih tvrdnji, ali je danas već izvan svake sumnje da karcinom respiratomog trakta (paranazalnih sinusa, larinksa i bronha) daleko češći u radnika eksponiranih šesterovalentnom hromu, nego u radnika izvan te ekspozicije.

Koliko hromati djeluju kancerogeno u općoj populaciji nema za sada točnijih podataka. Tip plućnog tumora kod ekspozicije hromatima uglavnom je bronhogeni, a tip stanica ponešto različit: kod 9 njemačkih slučajeva je Hueber (1942) našao skvamocelularni u 4 slučaja, rotundocelularni u 2, adenokarcinom u 2 i karcinom sa saćastim stanicama u jednom. Lokalizacija je u Alwensovim slučajevima (1938) bila u desnom pluću 62%, u lijevom 38%, metastaze su u njegovim slučajevima najčešće bile u torakalnim limfnim čvorovima. Simptomi se ne razlikuju od onih koji se obično vide kod karcinoma pluća, tj. bol u prsima, kašalj, dispneja i gubitak težine. Latencija između početka ekspozicije i nastanka bolesti iznosila je u prosjeku 27 godina za slučajeve u Njemačkoj, 21 godinu u Vel. Britaniji, a 17 godina za SAD.

Analiza plućnog tkiva radnika eksponiranih hromu od kojih su neki umrli od karcinoma, otkrila je više hroma nego kod kontrola, ali te količine nisu bile u direktnom odnosu s karcinomom.

Teško je odrediti koji oblik hroma odnosno koji hromov spoj ima najjača kancerogena svojstva, ali čini se da je do sada najčešće karcinom zabilježen kod radnika u obradi hromitne rude (Browning 1969, Enterline 1974). Američki istraživači pretpostavljaju da karcinogen može biti i trovalentni hrom. U novije vrijeme se pretpostavlja da je kalijev hromat glavni hromatni kancerogen i na životinjama i na ljudima. Taj je hromov spoj, naime, prisutan u incijalnim fazama mnogih hromatnih proizvodnih procesa (Enterline, 1974).

O sistemnim učincima hromata prva su iskustva stečena početkom stoljeća iz eksperimentalnih proučavanja te iz proučavanja što su ih neki autori vršili na sebi! Na taj se način pronašlo da hromati izazivaju ulcerozne promjene na zelucu i crijevima te oštećenja jetre. Međutim, trebalo je više decenija da se te promjene uoće i na ljudima i da pod nazivom »hrom-enteropatija« uđu u literaturu medicine rada. Pomnom analizom podataka Buess je kod 10 osoba s hromatnim oštećenjima našao poteškoće sa strane zeluca i crijeva i to u obliku mučnine, povraćanja, proljevastih i s krvlju pomiješanih vrlo smrdljivih stolica; kod većine tih osoba mogle su se rentgenološki naći ulcerozne lezije zeluca i duodenuma ili pak kolona i rektuma Kod nekih su se radnika te smetnje pojavile već i na početku rada a kod nekih nakon više mjeseci pa čak i nakon višemjesečnog prekida ekspozicije.

Smanjivanje ili gubitak okusa i mirisa uz spomenute gastrointestinalne simptome i nalazom ulcerativnih promjena u gastrointestinalnom traktu opisuje nekoliko autora. Mancuso je 1951. godine kod radnika u tvornici hromata našao i neke krvne promjene i to leukocitozu ili leukopeniju, monocitozu i eozinofiliju. Oštećenje jetre je zapaženo vrlo rijetko u industrijskoj ekspoziciji ali Bas-care i sur. prikazuju slučaj akutnog hepatitisa sa žuticom kod žene koja je 5 godina radila u jednoj tvornici na hromoplatiranju (galvanizacija). Biopsija jetre pokazala je kod te radnice nekrozu stanica centralne zone, a hrom je bio nađen u mokraći u količini između 0,135 do 1,480 mg u 24 sata. Četiri ostala radnika koji nisu imali drugih simptoma osim lezija u nosu, također su imali značajne količine hroma u mokraći, a jetreni testovi i biopsija jetre su kod njih pokazali blage abnormalnosti.

Liječenje i prevencija
Kod kemijskih opeklina uzrokovanih hromatima preporučuje se (Buess, 1961) uronjavanje ruke u otopinu natrijeva bisulfita. Ulceracije na koži dobro i spontano zacijeljuju čim se prekine ekspo-zicija, pa je to i najvažnija terapijska mjera. Ispravno tretiranje pa i najmanjih površnih ozljeda i abrazija kože, glavna je preventivna mjera kožnih ulcera: na rukama treba i najmanje ozljede kože čuvati od kontakta s hromovom kiselinom i hromatima. Eksponiranu kožu ruku treba dobro isprati i osušiti, a zatim primijeniti mast koja sadrži 10% natrijevog kalcijevog EDTA ili neku drugu zaštitnu mast, te ozljedu odgovarajućim melemom pokriti. Kod alergijskih oštećenja kože dobro djeluju kortikosteriroidne masti.

Prevencija ulceracija odnosno perforacija nosnog septuma može se provoditi s pomoću aplikacije spomenute EDTA-masti na sluznicu nosa; s istom masti se može postići i izliječenje ako se ona primijeni već kod ranih iritacija, pa je potrebno poučiti eksponirane radnike da se jave liječniku kod prvih znakova iritacije. Osim toga potrebno je da se eksponirani radnici čuvaju i drugih eventualno istodobnih iritativnih utjecaja bilo kemijskih (alkalne prašine, fluoridi, paprika, kokain i sl.) ili traumatskih (»kopanje« nosa i sl.).

Preventivne mjere treba poduzeti u svim pogonima, gdje se upotrebljavaju ili proizvode hromova kiselina ili hromati. Kod hromiranja i anodiziranja treba predvidjeti izdašnu ventilaciju ekshaustorima. Vađenje predmeta treba vršiti s pomoću kuka. Upotreba rukavica opravdana je jedino u slučaju, ako su posve ispravne i s otvorom dobro priležu uz podlaktice. Opasnost je, nai-me, jos veća, ako se u rukavicu uvuče hromov spoj. Isto tako i pregače i čizme moraju biti svrsishodno prilagođene.

Radna sposobnost
Pri oštećenju gornjih disajnih puteva u I i II stadijumu bolesti, uporedo sa liječenjem, neophodno je privremeno uklanjanje od kontakta s hromom i drugim nadražajnim materijama. Duboke ulceracije nosne pregrade takođe zahtijevaju prmještaj na drugi posao do potpunog izliječenja za šta je obično potrebno duže vrijeme. Ako je nosna pregrada perforirana treba predložiti promjenu zanimanja.

Pri postojanju kožnih ulceracija prouzrokovanih hromnim jedinjenjima u slučaju jedne ili dve ranice koje nisu lokalizovane u oblasti zglobova i ne sprečavaju obavljanje fizičkog rada, oboljeli podležu premještaju na posao van kontakta sa materijama koje nadražuju kožu do potpunog ozdravljenja ulceracije. Pri postojanju velikog broja ulceracija i njihovoj lokalizaciji u oblasti zglobova bolesnici su privremeno nesposobni za rad i podležu liječenju do potpunog ozdravljenja, poslije čega mogu opet nastaviti raniji posao.

Ekcemi i dermatitisi uslijed dejstva hroma obično su praćeni povećanom osetljivošću na ove materije. Radi toga ovakve bolesnike poslije izliječenja treba premjestitii na posao van kontakta sa jedinjenjima hroma i nadražljivim   materijama.

Pri postojanju bronhitisa preporučuje se privremeno premještanje na posao van kontakta sa toksičnim materijama, a u slučaju težih formi sa postojanjem respiratorne insuficijencije indikovano je trajno uklanjanje sa posla na kome se dolazi u kontakt s hromatima.

Bronhijalna astma nastala pod dejstvom jedinjenja hroma predstavlja profesionalno oboljenje i kontraindikaciju za dalji rad sa hromom i drugim materijama s nadražajnim dejstvom. Radna sposobnost u ovim slučajevima zavisi od stanja kardiorespiratornih funkcija - može biti djelimično ili sasvim umanjena.

U slučajevima raka pluća radnika koji su dugo bili u kontaktu sa hromnim jedinjenjima, obolenje se smatra profesionalnim i povlači uklanjanje sa radnog mjesta.

Pri opšte toksičnim oštećenjima koja se rijetko sreću, ocjena rade sposobnosti može biti različita, zavisno od stepena oštećenja. Kod lakih asteničnih pojava, dispeptičnih poremećaja, bolesnike treba na odgovarajući način liječiti i eventualno privremeno premjestitii na drugo radno mjesto. Pri težim manifestacijama opšte toksičnog dejstva: anemije, hepatita, gastroenterita i si. biće potrebno i trajno uklanjanje sa radnog mjesta na kojem se dolazi u dodir s hromatima. Takođe, je potrebno razmotriti i pitanje priznavanja profesionalnog obolenja.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 169 
Home Medicina rada HROM I NJEGOVA JEDlNJENJA