Vaš Doktor

AMINO I NITRO JEDINJENJA BENZOLA, NJIHOVI HOMOLOZI I DERIVATI

• Uvod • Dejstvo na organizam i vrste oštećenja • Dijagnoza • Liječenje
• Radna sposobnost
Uvod
Od amino jedinjenja toksikološki značaj imaju naročito:
anilin, tetranitrometil-anilin i fenilen-diamin (ursol D.).
Među nitro spojevima najznačajniji su:
nitrodinitro- i dinitrohlor- benzol, DNT, TNT, dinitro-fenol i dinitro-orto-krezol.

Primjena amino i nitro derivata benzola i njegovih homologa je poslijednjih godina jako rasprostranjena, kako u privredi tako i u svakodnevnom životu.

Ova jedinjenja se upotrebljavaju u proizvodnji vještačkih boja, eksploziva, gume, plastične mase, sapuna, kao rastvarači, razređivači, impregnatori, konzervansi, pesticidi, u foto i farmaceutskoj industriji. Poseban toksikološki značaj amino i nitro jedinjenja benzola i homologa daju njihove rastvaračke osobine, zbog čega danas skoro da nema privredne grane i profesije u kojoj radništvo nije izloženo štetnom dejstvu ovih jedinjenja.

Amino i nitro jedinjenja nastaju kada se atom vodonika u benzenu ili njegovom homologu zamijeni amino (NH2)   ili nitro (NO2) grupom.

Dejstvo na organizam i vrste oštećenja
Putevi unošenja u organizam su preko kože i sluzokože digestivnog i respiratornog trakta. Resorpcija preko kože može da ima presudan značaj a opisani su i smrtni slučajevi izazvani transkutanim putem. Eliminacija ovih jedinjenja iz humanog organizma se odvija preko bubrega, pluća i digestivnog trakta.

Štetno dejstvo amino i nitro jedinjenja može da bude: iritativno-alergijsko, metaboiično, neuro-, hemato-, hepato- i nefro toksično, kao i radiomimetićno.

•           Iritativno-alergijsko dejstvo se održava na koži i sluzokože respiratornog, digestivnog i urinarnog trakta a manifestuje se u vidu toksičnog ili alergijskog dermatitisa, katara i alergijskih stanja sluzokože, kao i pojave papiloma u urinarnom traktu. Alergijski dematitis, bronhitis, rinitis, bronhijalna astma i pojava urinarnih papiloma karakteristični  su za amino jedinjenja. Toksično iritativne promjene na koži i sluzokožama daju, kako amino, tako i nitro jedinjenja (dinitrohlor-benzol, dinitrofenol, i TNT).

Egzogena pigmentacija kože u vidu žute prijebojenosti dlanova i stopala spada u profesionalna stigmata a javlja se pri kontaktu sa nitro jedinjenjima (fenoli, krezoli). Žuto obojeni dijelovi kože koji nisu bili u dodiru sa nitro derivatima govore za težu i   masivniju   intoksikaciju.

•           Metabolički efekti se javljaju u vidu povišenja bazalnog metabolizma i inhibicije aktivnosti peroksidaze i katalaze. Kao poljedica toga javlja se vodonik superoksid u višku koji pretvara (oksidiše) hemoglobin u methemoglobin u vrijednostima većim od 1%. Methomoglobin nije u stanju da prenosi kiseonik i bolesnik strada od tkivne sufokacije tj. anoksije. Kada se methemoglobin javi u vrijednosti većoj od 13% nastaje cijanoza. Njena karakteristika je da je mrko plave boje, dok krv u Erlenmajerovoj boci protrešena na vazduhu, poslije nekoliko minuta dobija boju čokolade. Smrt nastupa ukoliko je više od 2/3 hemoglobina pretvoreno u methemoglobin. Methemoglobinemija se klinički manifestuje cijanozom, glavoboljom dispnejom, tahikardijom i opštom slabošću.

Metabolički efekti ovih jedinjenja na hemoglobin se odražavaju i pojavom verdoglobina u eritrocitima u vidu Heinz-Ehrlich-ovih tjelašaca, što predstavlja intracelularni uzrok hemolize. Do methemoglobinemije i pojave Heinzovih tijela dovode, kako nitro, tako i amino jedinjenja. Povišenje bazalnog metabolizma daju nitro fenoli i nitro krezoli.

•           Neurotoksične manifestacije su poslijedice bilo metaboličkih, bilo direktno toksičnih efekata. One se javljaju u vidu parestezija, muskularne hipotonije, hipo i arefleksije, grčeva, konvulzija, kome i paralize vitalnih centara. Česti su izolovani neuritisi, polineuritis, a nekada se viđaju i oštećenja palido-strijalnog sistema.

Neurotoksične pojave uzrokuju uglavnom nitro jedinjenja, dok od amino jedinjenja neurotropizam pokazuje samo anilin.

•           Toksična oštećenja jetre se mogu javiti, u zavisnosti od vrste jedinjenja i intenziteta trovanja, kao atrophia flava hepatis, akutni, subakutni i hronični toksični hepatitis ili pak kao toksična ciroza jetre. Ova oštećenja su više karakteristična za nitro nego za amino jedinjenja.

•           Toksične hemopatije mogu biti predstavljene pojavom anemije hemolitičkog ili hipoplastičnog tipa, leukocitopenijom i amegakariocitako trombocitopenijom. Njih mogu izazvati, kako nitro, tako i amino jedinjenja   benzola i homologa.

•           Nefrotoksične manifestacije se javljaju tokom akutnih trovanja, kao samostalna akutna bubrežna insuficijencija ili u okvirima hepato-renalnog sindroma. Rijeđe se sreću hronični nefrotski sindrom i nefro-angioskleroza. Do oštećenja bubrega češće dovode nitro jedinjenja.

•           Radiomimetsko dejstvo ovih jedinjenja je uslovljeno primjesom benzena u njima a odvija se najvjerovatnije na bazi hromozomskih aberacija i genetskih mutacija na celularnom i subcelularnom nivou. Poznato je, toksično izazvano, bujanje ćelija bijele loze u vidu leukemoidne reakcije i leukoze, kao i stvaranje tumoroznih tvorevina u mokraćnoj bešici, koje mogu da budu primarno maligne ili da sekundarno maligno alteriraju.

Manifestacije koje se viđaju od strane srca tokom ovih intoksikacija, manje su poljedica direktnog toksičnog, a više indirektnog dejstva (ishemija, oštećenje vegetativnih centara, kompenzatorna hiperfunkcija i si.).

Po načinu intoksikacije i toku kliničke slike trovanja amino i nitro jedinjenjima benzena i homologa mogu da budu: perakutna, akutna, subakutna i hronična. Sa stanovišta prognoze »quo ad vitam« najznačajnija su perakutna i akutna trovanja. Sa aspekta prognoze »quo ad sanationem« sva četiri vida trovanja imaju približno isti značaj.

Dijagnoza
Dijagnoza se postavlja na osnovu radne anamneze, podataka o koncentraciji otrova u radnoj okolini, kliničke slike i laboratorijskih pokazatelja.

Od značaja su toksikološka, hematološka, hepatološka i nefrološka laboratorijska ispitivanja.

Pored specijalističkog pregleda ljekara medicine rada, potrebni su i pregledi dermatologa, neurologa, oftalmologa kao i internistička konsultacija zbog moguće afekcije jetre, bubrega i hematoloških  poremećaja.

Od toksikoloških analiza poseban značaj imaju određivanje methemoglobina i Heinzovih tijelašaca u eritrocitima. Određivanje metabolita u urinu, kao što je fenol, takođe može da bude od značaja ali samo uz kliničku sliku i ostale parametre. Utvrđivanje vrijednosti bazofilno punktiranih eritrocita i koproporfirina, koje se spominje u udžbenicima, je irelevantna stvar u odnosu na intoksikaciju amino jedinjenjima, pošto proces sinteze hema nije oštećen ovim trovanjem.

U diferencijalno-dijagnostičkom smislu važno je razgraničiti ova trovanja od kongenitalne, enterogene i medikamentne methemoglobinemije.

Liječenje
U terapeutski postupak spadaju mjere lične toalete, tj. dekontaminacije kože pranjem toplom vodom i sapunom ili alkoholom. Isti značaj ima ispiranje želuca, ako je u pitanju ingestija otrova.

Intravenski data glukoza sa askorbinskom kiselinom uz glutation redukuje methemoglobin u hemoglobin.

Poncentracija methemoglobina u krvi najbrže se smanjuje intravenskim davanjem 1% rastvora metilenskog plavila (0,1-0,2 kg/tjelesne težine] u toku 7-10 min. Ukoliko se cijanoza ne smanjuje, injekcija se može ponoviti poslije jednog do jednog-ipo sata. U cilju pojačavanja terapeutskog efekta metilensko plavilo se daje i per os u kapsulama od 250 mg. jedanput dnevno. Značajan elemenat u liječenju predstavlja i davanje  kiseonika pod pritiskom,

U težim slučajevima intoksikacije, sa generalizovanom i upornom cijanozom, preporučuje se i primjena ekssangvino transfuzije.

Ostala terapija je nespecifična i simptomatska i sastoji se u liječenju bronhopulmonalnih manifestacija, oštećenja jetre, bubrega, srca, kože, hematoloških i neuropsihičkih ispada. Posna dijeta onemogućuje produženu resorpciju liposolubilnih otrova iz digestivnog trakta a regulisanje stolice spriječava mogućnost superponiranja enterogene methemoglobinemije.

Radna sposobnost
Za vrijeme akutnih i subakutnih intoksikacija i rekonvalescence pacijenat nije sposoban ni za kakav rad. Po završetku ovih perioda, potrebno je da radnik bude »pod poštedom« još jednu do četiri nedelje u zavisnosti od stepena trovanja. Ukoliko je došlo do potpunog izliječenja, bez ikakvih rezidua, radnik je sposoban poslije ove poštede za rad na svim mjestima gdje neće biti izložen dejstvu amino i nitro jedinjenjima benzena i homologa još četiri do šest nedelja. Nakon ovog perioda, poslije medicinske kontrole i utvrđivanja normalnih nalaza, može se vratiti na svoje staro radno mjesto.

Ukoliko se radi o poljedicama trovanja u vidu hroničnih oštećenja pojedinih organa i sistema ili pak o hroničnom trovanju, radnik ne smije biti uopšte izložen dejstvu amino i nitro jedinjenjima benzena do potpunog izliječenja. Njegova preostala radna sposobnost se cijeni u zavisnosti od stanja i funkcija oštećenih organa i sistema. Ako su u pitanju alergijske manifestacije izazvane dejstvom ovih jedinjenja, potrebno je sprovesti profesionalnu rehabilitaciju.

I u slučaju trovanja amino i nitro jedinjenjima benzena i homologa treba istaći da Radna sposobnost nije statička i jednokratna, već dinamička i stalna i da u mnogome zavisi od načina i rezultata sprovodene   medicinske rehabilitacije.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 105 
Home Medicina rada AMINO I NITRO JEDINJENJA BENZOLA, NJIHOVI HOMOLOZI I DERIVATI