Vaš Doktor

METIL-ALKOHOL

• Uvod • Klinička slika trovanja • Radna sposobnost

Uvod
Metil alkohol-metanol (CH3OH) je bezbojna tečnost, slabog »alkoholnog« mirisa, rastvorljiv u vodi, etru itd. Tačka ključanja je 66°C. Isparljiv je na običnoj temperaturi.

U industriji se upotrebljava kao dobar rastvarač naročito za boje i lakove i tamo gdje brza isparljivost rastvarača pridonosi brzom sušenju, u hemijskoj industriji kao sredstvo za metiliranje i denaturisanje, kao međuprodukt i ekstraktor u organskoj sintezi.

Među alkoholima koji se upotrebljavaju u industriji (metilni, etilni, izopropilni, normalni butilni i amilni) jedino metilni alkohol može izazvati ozbiljna profesionalna trovanja. Po tzv. Richardsonovom zakonu, toksičnost nekog alkohola raste sa njegovom molekulskom težinom što je potvrđeno u eksperimentalnim opitima na životinjama. Međutim, u industrijskoj toksikologiji najvažniji je faktor isparljivost koja opada sa molekulskom težinom. Iskustvo industrijske toksikologije dokazalo je da je mnogo važniji akutni način trovanja metalnim alkoholom (inhalacijom) nego rezultati dobiveni na životinjama trovanim iniciranjem otrova.

Svi slučajevi profesionalnog trovanja nastali su inhalacijom. Do danas nije pouzdano dokazano da profesionalna trovanja mogu nastati i resorpcijom metilnog alkohola kroz kožu. Unošenje otrova peroralnim putem u industrijskoj   patologiji je zanemarijivo.

Za razliku od etilnog alkohola, metilni se alkohol u organizmu vrlo sporo oksidiše pa se ni ne razgrađuje potpuno, do ugljen dioksida i vode. Sporost oksidacije stvara mogućnost brze akumulacije. Misli se da su prvi metaboliti metil alkohola formaldehid i mravlja kiselina; oba metabolita su mnogo toksičnija od »matične« supstancije.

Dokazano je u čovjeka izlučivanje acetona, mliječne i mravlje kiseline kao i povećanje mliječne kiseline u serumu. U isječcima jetre i u eksperimentalnim životinjama metanol se oksidiše sedam puta sporije od etanola; može da se zadrži u organizmu nedelju dana poslije unošenja. Prisustvo etil-alkohola znatno usporava oksidaciju metil alkohola. Metil-alkohol dobijen suvom destilacijom drveta sadrži oko 10% drugih substancija (aceton, drugi ketoni, piridin itd.) što povećava njegovu toksičnost.

Opisane su ekstremne varijacije u individualnoj osjetljivosti na metii-alkohol. Već je neznatna doza od 6 cm3, usmrtila čovjeka, doza od 4 cm3 izazvala je sljepilo. S druge strane, opisan je slučaj koji je ostao u životu poslije doze od 540 cm3

Metanol kao i etanol, izaziva deprijesiju CNS-a. Ista doza metanola ima znatno manje depresivno dejstvo od etanola. Štetno dejstvo metil-alkohola je što dovodi do teške acidoze. Tome treba dodati i vrlo specifično dejstvo njegovih metabolita na neurone retine. Izražena acidoza ne bi mogla u potpunosti da se objasni nagomilavanjem mravlje kiseline i formaldehida u organizmu.

Smatra se da metanol ili njegovi metaboliti dijeluju inhibitorno blokirajući NH2 grupe fermentskih sistema na nivou ćelije. Nastaje sniženje produkcije SO2 sa povećanjem neidentifikovanih kiselina, a deficit CO2 sam po sebi prouzrokuje prestanak disanja. To se manifestuje naročito na nervnom tkivu i tkivu retine. Smatra se da do očnih promjena dolazi zbog spriječene sinteze rodopsina nastale zbog inhibicije enzima dehidrogenaze.

Ovi toksični metabolički poremećaji se manifestuju nakon latentnog perioda od oko 24 časa (opisana je latencija od 1 do 40 časova). Lokalno iritirajuće dejstvo metil-alkohola se manifestuje- na koži i sluzokožama (konjunktiva, sluzokože disajnih puteva i digestivnog trakta).

Letalna doza uzeta per os iznosi 30-100 cm3. Koncentracija para metil alkohola od 3000 ppm. udisanih osam sati dnevno može nakon nekoliko dana dovesti do opasne kumulacije metanola u tijelu i na taj način prouzrokovati   trovanje.

Obično se viđaju petehijalna krvavljenja na meningama kao i submukozne, subepikardijalne i subpleuralne hemoragije. Redovni su nalaz edem mozga i simetrična nekroza putamena, obično lateralnih, bazalnih i kaudalnih partija. Te promjene se smatraju specifičnim za dijelovanje metilnog alkohola.

U jetri su nađene promjene u smislu seroznog zapaljenja zatim nekroza kao poljedica akutnog hemoragijskog pankreatita.

Promjene na očima se ispoljavaju nekrozom retinalnih neurona do potpune atrofije nervusa optikusa.

Klinička slika trovanja
U početku se klinička slika trovanja manifestuje znacima pijanstva uglavnom manje izraženog nego kod etil-alkohola, praćenog vrtoglavicom, glavoboljom, somnolencijom, teturanjem. Lokalni iritativni efekti se ispoljavaju konjunktivitim, ponekad komplikovanim ulceroznim keratitom, nadražajem gornjih disajnih puteva a u težim slučajevima bronhopneumonijom i edemom pluća.

Pri profesionalnoj ekspoziciji simptomi od digestivnog trakta su slabije izraženi (anoreksija, nauzeja, povraćanje, - nekada sangvinozno, grčeviti bolovi u gornjem dijelu trbuha).

Bitne kliničke manifestacije trovanja su acidoza i očni poremećaji, koji se javljaju nakon latentnog perioda za koje se vrijeme vjerovatno kumuliraju metaboliti. Klinički se acidoza manifestuje cijanozom (lice i usne su cijanotične odnosno »mješavina cijanoze i rubeoze«), zjenice su dilatirane i ne reaguju na svetlost, usta postaju suha, arterijska tenzija pada, puls postaje filiforman (stanje teškog perifernog kolapsa). Disponea je ispoljena dubokim Kussmaulovim disanjem i senzacijom stezanja toraksa. Koža je često hladna i ljepIjiva.

Nervni poremećaji se manifestuju agitacijom, ponekad furioznom, sa mentalnom konfuzijom ili deprijesijom praćenom konvulzijama. Na kraju se javlja koma sa kontrakturom muskulature i hipotermijom. Smrt nastupa   zbog paralize disanja.

Očni poremećaji mogu započeti ubrzo nakon inicijalnih simptoma sa proširenim zjenicama, fotofobijom, »maglom pred očima«, diplopijom, ptozom, bolovima u očnim jabučicama. Zatim se javlja intenzivno crvenilo retine, lagani edem papile nervi optici, centralni skotom i ambliopija. Ambliopija može nastati već nekoliko sati nakon ekspozicije, u početku može biti prolazna, sa recidivima, ali često nastaje trajni gubitak vida.

Među rijetkim kliničkim pojavama nakon inhalacije spominju se gluhoća, periferni neuritis, cerebraspinalne lezije, slične multiploj sklerozi ili encefalomijelitisu.

U toku trovanja metil-alkoholom standardne laboratorijske analize (krvna slika i urin) ne ukazuju na izrazita odstupanja. Ispitivanje funkcionog stanja jetre može u izvesnim slučajevima dati patološke rezultate. U slučajevima sa nekrozom pankreasa, biohemijskim metodama se može registrovati poremećaj u ekskretornoj i sekretornoj funkciji. Sniženje alkalne rezerve krvi, koje u početku iznosi oko 30 vol.% CO2 a kasnije se snižava na 15-10 vol.% CO2 pa i do 0 važan je laboratorijski pokazatelj težine trovanja i neophodno ga je kontrolisati, najmanje pet dana jer se acidoza može pojaviti i četvrtog dana nakon početka trovanja.

Određivanje metil-alkohola i mliječne kiseline u krvi metode su koje potvrđuju intoksikaciju i određuju težinu trovanja. Treba naglasiti da prognoza mora biti rezervisana, jer smrt od raspiratorne insuficijencije može nastupiti uprkos korekciji acidoze. U početku skoro je nemoguće ocijeniti u kojoj mjeri će nastupiti trajno oštećenje vida.

Radna sposobnost
Lakši oblici trovanja metil-alkoholom sa neznatnim nadražajem kože i sluzokože, lakim narkotičnim znacima, bez nervnih i očnih manifestacija, ne ostavljaju trajnih poljedica i ne umanjuju radnu sposobnost.

Izraženi slučajevi trovanja u kojih nakon akutne faze perzistiraju samo znaci oštećenja organa vida podležu ocjeni radne sposobnosti po kriterijumima datim od oftalmologa.

Slučajevi sa perzistentnim lezijama nervnog sistema zahtijevaju detaljnu neuropsihijatrijsku ekspertizu. Prateća oštećenja parenhimatoznih organa (jetre, pankreasa) ili sekvele na organima za disanje (nakon edema pluća) umanjuju opštu ili profesionalnu radnu sposobnost u zavisnosti od stepena oštećenja a preostala radna sposobnost se ocjenjuje prema datim kriterijumima za ocjenu radne sposobnosti  kod oštećenja tih organa.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 45 
Home Medicina rada METIL-ALKOHOL