Vaš Doktor

NITROZNI GASOVI

• Uvod • Klinička slika • Komplikacije • Dijagnoza i prognoza

Uvod
Profesionalno trovanje nitroznim gasovima je po pravilu akutno trovanje, koje nastaje udisanjem azotnih oksida koji se stvaraju pri svim radovima gdje u procesu proizvodnje dolazi do isparavanja pušeće azotne kiseline ili pri njenom dijelovanju na metale i organske materije.

Nitrozni gasovi označavaju smjesu azotnih oksida (NO, NO2,N2O, N2O3, N2O4, N2O5), U proizvodnim uslovima veliki značaj za intoksikaciju ima azot dioksid, jer njegovi niži oksidi po prelasku u vazduh veoma se brzo oksidišu i prelaze u više (NO2).

Profesionalna trovanja nitroznim gasovima mogu se dogoditi pri slijedećim radovima:

•           U rudnicima uglja poslije eksplozije, pri požaru u jamama i poslije miniranja zbog nepotpune eksplozije, laganog sagorevanja.

•           U hemijskoj industriji pri dobijanju sumporne kiseline, naročito u fazi dodavanja azotne kiseline; pri  dobijanju  azotne  kiseline (Oswaldov postupak), pri radu sa azotnom kiselinom u laboratorijama, u kontaktu sa organskim materijama kao što je drvo, hartija, slama, razvijaju se nitrozni  gasovi; u  dobijanju čilske salitre  (natrijum  nitrat); pri sintezi natrijum nitrata i azotne kiseline; pri radovima u barutanama, fabrikaciji celuloze i nitroceluloze, pri izradi filmova, u fabrikama boja i pri spravljanju veštačkih azotnih đubriva.

•           Pri gašenju požara u kojima sagorevaju nitroceluloza, celuloid i filmovi, na ratnim brodovima, tankovima i rudnicima, dolazi i do masovnih trovanja.

Nitrozni gasovi spadaju u grupu najopasnijih nadražljivaca i to zbog toga što imaju slabo nadražajno dejstvo na sluzokožu disajnih puteva. Ne dovode do jakog nadražajnog kašlja i gušenja kao što to čine hlor i amonijak i drugi nadražljivci, te ne primoravaju ugroženog radnika da napusti prostoriju u kojoj se nalazi. Kako se, osim toga, simptomi javljaju tek nakon latentnog perioda od nekoliko sati, to se može dogoditi da radnik obilno udahne azot oksida, teško oboli i umre i prije nego što se sazna o čemu se radi.

Sa toksikološke strane najvažniji je azot dioksid, Ovaj gas djeluje direktno na ćelije sluzokože u plućnim alveolama izazivajući edem pluća. U krvi azotni oksidi izazivaju pojavu patološkog pigmenta methemoglobina, koji nije sposoban da prenosi kiseonik, što dovodi do nestašice kiseonika u organizmu i do pojave cijanoze. Zbog nedostatka kiseonika najviše stradaju organi: CNS, pluća i srce.

Toksično dejstvo nitroznih gasova zavisi od koncentracije u radnoj atmosferi, ali i od procentualnog međusobnog odnosa oksida u gasovitoj smjesi. Nadražaj u grlu izaziva koncentracija NO2 od 62 ppm.

Pri ekspoziciji od 100-150 ppm za pola časa dolazi do simptoma trovanja a pri koncentraciji od 200-700 ppm može da dođe do smrti.

MDK 10 ppm.

Klinička slika
Akutno trovanje
Kao prvi znak javlja se nadražajni kašalj, rijeđe i bol u grudima. Pola sata iza toga ubrzava se disanje i puls. To su tzv. alarmni znaci kao upozorenje da se odmah napusti radna prostorija i javi Ijekaru. U to vrijeme u krvi se nalazi povećan broj trombocita. Poslije toga nastupa latentni period za vrijeme koga nema nikakvih vidljivih simptoma i znakova trovanja. Latentni period traje više sati do 24 časa.

Manifestni period započinje poslije tog vremena i nastupa naglo sa lakim ili teškim simptomima, što zavisi od koncentracije i smjese gasova koji su udahnuti.

Toksični edem pluća
Toksični edem pluća nastaje zbog prodora azotnih oksida u plućne alveole. U toku toksičnog edema pluća mogu se izdvojiti slijedeći uzastopni periodi:

1.         Period početnih pojava razvija se neposredno poslije dejstva toksičnog faktora i odlikuje se postojanjem samo  lakih  nadražajnih pojava gornjeg dijela respiratornog trakta, koje brzo prolaze.

2.         Latentni period traje do 24 časa. U to vrijeme histološki se nalaze pojave početnog edema intersticijuma koji  se  klinički ničim ne manifestuje.

3.         Period razvoja edema pluća manifestuje se razvojem gušenja, kašlja i cijanoze. Na bazama pluća čuju se vlažni šušnjevi.

4.         Završni period edema pluća ide sa gušenjem, vlažnim šušnjevima nad cijelim plućima, kašalj sa pjenastim   ispljuvkom, često sa primjesom krvi, Puls ubrzan, krvni pritisak normalan ili kolapsno stanje sa sitnim, slabo punjenim pulsom i padom arterijskog pritiska.

Laboratorijski postoje znaci zgušnjavanja krvi: povećana količina Erc i Hb, SE usporena. Gasni sastav krvi pokazuje deficit arterijske krvi u kiseoniku i hiperkapniju (povećanje sadržaja CO2) kod plavog tipa. U sivom tipu pored smanjenja kiseonika u krvi je smanjen i sadržaj CO2 (hipokapnija).

Rendgenološki smanjuje se prozračnost pluća: bronhovaskularni crtež je pojačan sa mnoštvom nejasno ograničenih zrnastih zatamnjenja.

Edem pluća razvija se potpuno pri kraju 24-48 sati i poslije toga započinje period reverzibilnog razvoja patoloških pojava. Trećeg ili četvrtog dana počinje resorpcija edema, smanjuju se šušnjevi na plućima i opšte stanje se poboljšava, a svi laboratorijski i rtg nalazi se normalizuju.

Flury i Zernik dele kliničku sliku trovanja nitroznim gasovima u četiri tipa:
1.         Tip nadražljivaca je najčešći klinički tip. Počinje na-dražajnim simptomima već spomenutim, te poslije latencije od 2-24 sata (obično 6-12) završava se fatalnim edemom pluća.

2.         Reverzibilni tip se manifestuje više sistemnim dejstvom. Karakteriše se pojavom cijanoze i methemoglobinemije uz lak poremećaj opšteg stanja. To je rijedak i najblaži tip trovanja. Ovaj tip trovanja nastaje kada u smjesi gasova ima najviše azotnog oksida.

3.         Šok tip je najopasniji i nastaje udisanjem smjese gasova u kojoj ima najviše azot dioksida. Kod ovog tipa trovanja dolazi do gušenja i teškog disanja zbog teškog oštećenja pluća i izliva tečnosti u alveole (edem pluća). Smrt često nastupa kao poljedica paralize disanja.

4.         Kombinovani tip trovanja je takođe opasan. Najprije se javljaju simptomi od strane CNS- methemoglobina u krvi i najzad dolazi do edema pluća poslije latencije.

Komplikacije
Komplikacije poslije trovanja nitroznim gasovima se mogu javiti i biti teške i dugotrajne. Najteže su na plućima i srcu. Neposredno poslije trovanja može se razviti zapaljenje pluća, nekada i veći ili manji reverzibilni plućni infiltrati. često se mogu aktivirati zaliječena tuberkulozna žarišta. Najteža komplikacija na plućima koja se može razviti je obliterantni bronhiolit i sve komplikacije kao poljedica njegovog postojanja. Na srcu takođe. može doći do patoloških promjena u smislu voštane degeneracije srčanog mišića.

Dijagnoza i prognoza
Minimalni program za dijagnozu: Radna anamneza, klinička slika, SE, krvna slika i trombociti, methemoglobin.

Anamneza: za tačno postavljanje dijagnoze da se radi o trovanju nitroznim gasovima neophodna je dobro uzeta radna anamneza, ukoliko je moguće od samog pacijenta ili lica koje ga je dovelo ili radne organizacije gdje se trovanje odigralo. Potrebno je znati gdje i sa čime radi, sa kojim materijama dolazi u dodir i šta se u tom momentu zbilo na radnom mjestu. Takođe je od interesa saznati da li je još neko od radnika oboljeo od sličnog na tom radnom mjestu i u isto vrijeme. Ukoliko je moguće, izmeriti količinu gasa u radnoj atmosferi u vrijeme kada se trovanje   dogodilo.

Klinička slika: klinički subjektivne tegobe, gušenje, bol u grudima, kašalj dispea, cijanoza ili blijedilo, nalaz bronhitičnih vlažnih šušnjeva na bazama, tahikardija.

Radiološki: smanjena prozračnost pluća sa pojačanim bronhovaskularnim crtežom.

Laboratorijski: SE usporena, povećanje broja eritrocita i Hb, povećanje broja trombocita u početku, methemoglobinemija.

EKG: nalaz ekstrasistolije ili promjene za oštećenje srca.

Trovanje nitroznim gasovima je gotovo uvijek akutno i završava se vrlo često smrću; rijeđe se završava potpunim ozdravljenjem ili komplikacijama koje progrediraju.

Pri najmanjoj sumnji da je radnik bio izložen dejstvu otrova, makar i samo trenutno, odmah se mora ukloniti iz radne atmosfere i smjestiti u uslove apsolutnog mira u ležećem položaju. Najbolje odmah ga uputiti u neku stacionarnu ustanovu gdje će stalno biti pod kontrolom ljekara u toku slijedećih 24 sata. Mirovanje je neophodno jer organizam nema dovoljno kiseonika zbog oštećenja pluća i methemoglobinemije. Odmah treba dati permanentno kiseonik, antibiotika kao prijevenciju komplikacija, sredstva za održavanje krvotoka kao i za spriječavanje pojave edema pluća. Ukoliko do njega dođe, držati se medicinskih principa za edem pluća.

Ukoliko dođe do stvaranja obliterantnog bronhiolita, takve radnike treba podvrgnuti liječenju i medicinskoj rehabilitaciji duže vremena i ukoliko se stanje nije popravilo, vrši se ispitivanje plućne i kardijalne funkcije.

Radna sposobnost
U akutnom stanju, neposredno poslije trovanja, bolesnik nije sposoban za rad za 10-15 dana. Ukoliko nema nikakvih komplikacija može se osposobiti za isti posao.

U težim slučajevima toksičnog edema pluća, gdje je došlo i do komplikacija - bronhopneumonija, nesposobnost za rad trajaće 3-4 nedelje i više. Kada se sve smiri, bolesnik se može vratiti na raniji posao.

Pri dinamičkom praćenju otkrivene konsekutivne pojave poslije izražene akutne intoksikacije (pneumoskleroza), treba izvršiti ispitivanje funkcije pluća i prema tome odrediti za kakav je posao sposoban, ali na svaki način, takav bolesnik više nije sposoban za rad sa iritansima respiratornog sistema.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 37 
Home Medicina rada NITROZNI GASOVI