Vaš Doktor

MORBUS VIBRATORIUS (Vibraciona bolest)

• Uvod • Klinička slika • Dijagnoza • Prognoza i radna sposobnost
• Kontraindikacije za rad sa vibrirajućim alatima
Uvod
predstavlja progredijentno oboljenje koje se ispoljava oštećenjem različitih mekih (krvni sudovi, mišići, nervi) i čvrstih tkiva (zglobovi, kosti), a javlja se kao poljedica stalnog potresanja, uslijed rada sa pneumatskim ili drugim aparatima koji izazivaju potresanje odnosno vibracije.

Ugrožene profesije: motorni sekači, rudari kopači, brusači, šlajferi, radnici na anklopf mašinama itd.

Osnovni patogenetski mehanizam je spazam krvnih sudova koji irigiraju i ishranjuju odgovarajuća područja mekih i čvrstih tkiva. Kao neposredna poljedica ovih promjena dolazi do slabijeg snabdjevanja tkiva kiseonikom i drugim hranljivim materijama i nedovoljnog otpremanja nepotrebnih i iskorišćenih metabolita. Sve ovo u daljoj fazi vodi ka degenerativnim i atrofičnim promjenama (atrofija mišića i zglobnih površina, nekroza kosti i sl.).

Mjesto gdje dolazi do prekida tj poremećaja u sprovođenju nervnih impulsa (do prekida jednih i pojačanja drugih) nalazi se izgleda u višim strukturama CNS-a na nivou retikularne mase i njenih jedara. Ovo međutim još uvijek nije čvrsto dokazano te se stoga može smatrati hipotezom.

Posebni uslovi koje radnik mora da ispuni prilikom priznavanja vibracione bolesti su: duža vremenska ekspozicija pri radu sa vibracionim alatkama, odgovarajuća klinička slika i trajno organsko ili funkcionalno   oštećenje organa vibracione bolesti.

Prilikom postavljanja dijagnoze M. V. treba prije svega povesti računa o radnoj anamnezi i dokazati pri tom dužu vremensku ekspoziciju lokalnim ili općim vibracijama. Fizikalna mjerenja parametra vibracije treba da nam ukažu na momenat u kojoj mjeri postoji štetno dijelovanje vibracije.

Klinička slika
Klinički znaci vibracione bolesti su raznoliki i zavise od predijela koji je zahvaćen ovim promjenama.

Tako, npr. zahvaćenost perifernog krvnog sistema dovodi do parastezija, zatim do tzv. »bijelih ili mrtvih prstiju« koji svojim izgledom podsjećaju u mnogome na stanje koje se nalazi kod M. Ravneaud.

Učestalost napada bijeljenja prstiju, dužina trajanja ovih napada kao i veličina zahvaćene površine govori o težini i stepenu obolenja. Prava priroda promjena na zidovima krvnih sudova nije konačno riješena. Hipoteza o postojanju endarteritičnog obliterariraćeg procesa u manjim sudovima nije definitivno potvrđena kao ni čisto spastična teorija.

Vrijedi pomenuti da priroda i stepen oštećenja kod M. V. uveliko zavise od parametra vibracija. Tako npr. izgleda da više učestalosti i manje amplitude dovode do promjena na neuro-vaskulamom sistemu, dok veće amplitude a niže učestalosti dovode do promjena na tvrdim tkivima (koštano-zglobni sistem).

Oštećenje zglobnog aparata je relativno često. Ovim oštećenjem najviše su zahvaćeni zglobovi lakta i šaka a rijeđe rameni zglob. U prirodi ovih promjena leže degenerativni procesi koji raslojavanjem zglobne kapsule, dijeluju na površinu zgloba izazivajući pomenute promjene. Ovome pogoduje i često prisutna osteo-periostalna reakcija kao i promjene na zglobnoj rskavici. Svakako da je u slučajevima promjena na zglobovima i kostima značajan momenat i udio teškog fizičkog rada koji sa svoje strane utiče na nastajanje i dalji razvoj ovih promjena. Jasno razgraničavanje uloga koje imaju vibracije i težak fizički rad na čvrsta  tkiva  do  sada  nije  učinjen.

Promjene na mišićima pod utjecajem vibracije svode se na prolazne i trajne poremećaje. U prolazne poremećaje ubrajaju se aktivni mioziti, tendiniti, vaginiti, u čijoj osnovi leži bubrenje koloida u mišićnim vlaknima sa konsekutivnim bolom i uvećanjem obima mišića. Udio fizičkog rada i u ovim stanjima je prilično očigledan, no nedovoljno definisan. Trajne promjene su rezultat dugotrajnog djelovanja vibracija na manje mišićne grupe i u svom finalnom stadijumu su predstavljene atrofijom mišićnih snopova ili grupe mišića. Ovakva stanja se najčešće viđaju na mišićnim grupama šaka (atrofija tenara ili još češće hipotenara).

Oboljenje nerava u vidu neurita, radikulita i sl. javlja se u sklopu sa drugim promjenama izazvanim vibracijama a rijeđe izolovano. U patogenezi ovih promjena leže određene promjene u strukturi mijelinskih vlakana nervnih vlakana. Katkada je u pitanju pritisak koji na nervna vlakna vrše osteofiti, egzostoze i si. i koji se reperkutuje kliničkom slikom neurita i sl.

Treba još napomenut da je od izvjesnih autora pokušana klasifikacija određenih stadijuma M. V. Na tome su najviše radili sovjetski autori koji se drže podjele M. V. na četiri stadija. Dok prvi stadijum karakterišu sasvim početne promjene (parestezije, bolovi itd.), četvrti (zadnji) stadij je predstavljen ireparabilnim oštećenjima (atrofije, kontrakture i si.).

Dijagnoza
dokazanih podataka iz radne anamneze, blijedila prstiju (bilo spontanim ili izazvanim), odgovrajućim pletismografskim i kapilaroskopskim nalazom (uz potrebne anamnestičke podatke), ili nađenih promjena na zglobovima gornjih ekstremiteta (epicondyliti gornjih okrajaka radius-a ili ulne) i drugih opisanih promjena na nervnom ili mišićnom sistemu.

Neophodne metode za ispitivanje M.V. su zavisne od prirode promjena i zahvaćenog regiona.

Za krvno-nervne promjene: klinički pregled, pletismografija, oscilografija, morfooscilografija, proba hladnom vodom, proba pritiskom, proba reaktivne hiperemije, izazivanje Rumpel-Leede fenomena.

Promjene na zglobovima: pregled ortopeda, Rtg dijagnostika, promjene na mišićima i nervima: miotonometrija, dinamometrija, opšti i neurološki pregled, refleksogram, elektrodijagnostika - podražljivost mišića (EDR) i sl.

Laboratorijski nalazi ni u jednoj fazi bolesti nisu dovoljno karakteristični da bi ih trebalo tražiti.

Karakteristične histološke nalaze treba očekivati kod promjena na zglobovima i mišićima, dok su promjene na krvnim sudovima kao što je rečeno, još uvijek nisu dovoljno precizno definisane.

Funkcionalno stanje zahvaćenih organa je pri svemu ovome znatno narušeno, bilo da se radi o krvno-nervnoj, zglobnoj ili mišićnoj lokalizaciji oštećenja. Pri zglobnoj, mišićnoj ili nervnoj lokalizaciji, može da postoji znatno ograničenje pokretanja zahvaćenog predijela ili čak i cijelog ekstremiteta.

Prognoza i radna sposobnost
Zavisi od lokalizacije promjena i drugih faktora.

Promjene na zglobovima i atrofična stanja na mišićima su ireparabilne.

Za promjene na žilnog-nervnom sistemu može da se kaže da zavise od stepena oštećenja, zatim prethodnog stanja žilnog i nervnog sistema i klimatskih uslova pod kojima radnik živi (krajevi sa dugim i hladnim zimama su prognostički nepovoljniji za oštećenja perifernog žilnog-nervnog sistema).

Pod najpovoljnijim uslovima, promjene su reparabilne pod uslovom da se prekine sa ekspozicijom i radom sa vibrirajućim alatima u početnim stadijumima V. B.

U izvesnim slučajevima znatnija labilnost psihe i nervnog sistema uz teške klimatske uslove i pored prestanka rada sa vibrirajućim alatkama utiče da se spastična stanja zadržavaju kroz duže vrijeme, čak i godinama poslije prestanka ekspozicije.

Spontana poboljšanja kao i ona nastala pod utjecajem liječenja moguća su, no ni u kom pojedinom slučaju to ne može da se predvidi.

Kontraindikacije za rad sa vibrirajućim alatima predstavljaju:
•           jaka labilnost vegetativnog nervnog sistema,
•           prethodna oštećenja krvnog sistema,
•           izražene promjene na koštano-zglobnom sistemu kod reumatičnih obolenja,
•           organske promjene CNS-a,
•           jača oštećenja sluha, vestibularis-a, itd.

Navedene činjenice nas upućuju da ni jedan slučaj vibracione bolesti kod koga je evidentna evolucija procesa, ne smije da radi u buduće sa vibrirajućim alatima. Njihova radna sposobnost za neke druge poslove, nije bitno umanjena ako su na njima (zavisno od postojećeg oštećenja) isključene nokse kao što su: vibracije, težak fizički rad, jako nepovoljni klimatski uslovi (vlaga, hladnoća itd.).

Radnici oboljeli od vibracione bolesti su sposobni za sve vrste kancelarijskih poslova (ako za to imaju potrebnu sprijemu), mogu da budu poslovođe, brigadiri, ili da rade druge sporedne poslove u preduzeću: kurir, portir, čuvar, čistač, telefonista i si.

Svaki dalji kontakt ovih radnika sa vibrirajućim alatkama doveo bi do još jačih narušavanja njihovih fizičkih a sljedstveno tome i psihičkih funkcija i obezvrijedio bi kompletno njihovu ličnost.

 

Select Language

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 17 
Home Medicina rada MORBUS VIBRATORIUS (Vibraciona bolest)