Vaš Doktor

EKCEM ILI EPIDERMODERMIT

• Uvod • Patogeneza • Vrste obolenja • Dijagnoza • Prognoza

Uvod
On je poljedica alergijske prijeosjetljivosti kože pri dodiru sa spoljnim reaktogenima, rijetko kada sa unutrašnjim. Naime, alergeni dolaze u dodir sa šoknim tkivom direktno, a šokno tkivo ovih bolesti je epiderm. Alergen prolazi kroz kornealni sloj epiderma i dolazi do slojeva koji mogu da reaguju na haptene (termin uveden od Landsteiner-a 1935. god.). Hapteni su ustvari naziv za supstance male molekulularne težine koji ne mogu da stvaraju antitijela dok se ne vežu za epidermalne proteine (keratin i prokeratin) a koji su važan i specifičan dio antigenskog kompleksa. (Epstein je 1952. god. dao koncepciju ovakvih antigena kao »protigen«).

Kada se organizam senzibiliše, pri ponovljenom kontaktu sa odgovarajućim alergenom, dolazi do alergijske reakcije i pojave klinički vidljivih manifestacija epidermodermita.

U alergijskim procesima antitijela su vezana za ćelije šoknih tkiva i reakcija antigen-antitijelo se odigrava na njima. Izgleda da su i regionalne limfne žlezde neophodne za stvaranje senzibilizacije i da koncentrišu antigeni materijal. Preko adekvatno eksponovanih ćelija limfocitarne loze koje odgovaraju na antigeni stimulus, dolazi do stvaranja antitijela i limfociti koji ih nose zadržavaju se u koži. U dodiru sa antigenom dolazi do oslobađanja medijatora procesa histamina, acetiIholina i pojave alergijskih znakova. U prilog ovakvog tumačenja govori povećan broj malih limfocita u papilarnom sloju kože i tečnosti vezikula kontaktnih dermatita.

Alergijske reakcije su strogo specifične i zavisne od antigene moći supstance koja je izvršila senzibilizaciju.

U ćelijama kože nalaze se antitijela koja se mogu dokazati kožnim probama u prvom redu epikutanim testiranjem sa odgovarajućim materijama.

Patogeneza
Za pojavu alergijskog epidermodermita potrebna je ekspozicija, odnosno dodir sa odgovarajućim supstancama. Takođe je potreban period latencije kao i ponovljeni dodir sa materijom koja je izvršila senzibilizaciju.

Pojavi ekcema doprinose i drugi faktori kao naprimer: suhoća kože, maceracija ili kakva druga povreda. Obolenju doprinose i bolesti jetre, želudačno-crijevnog trakta, infektivne bolesti, labilan neurovegetativni sistem, kao i poremećaj endokrine ravnoteže.

Kontaktne profesionalne dermatoze ili bolesti poznate pod imenom profesionalni ekcemi su sve češći sa intenzivnijim razvojem svih, a naročito hemijske industrije. Bolest zahvata određene dijelove kože. Promjene nisu jasno ograničene i u periodima recidiva zahvataju i druge dijelove kože koja je do tada bila nedirnuta. Ova osobina je i karakteristična za epidermodermatitis.

Vrste obolenja
Klinička slika sadrži nekoliko stadijuma epidermodermita, a to su:

I   Stadium erythematosum (crvenilo i neobavezan svrab),

II  Stadium papulosum (papulozna eflorescencija),

III Stadium vesiculosum,

IV Stadium madidans (prskanje vezikula iz kojih se cijedi serozna lako ljepljiva tečnost),

V  Stadium crustosum,

VI Stadium squamosum.

Svi stadijumi ne moraju biti obavezni, ali je obavezan eritemski i skvamozni stadijum.

Ekcem se najviše javlja na otkrivenoj koži, tj. na rukama i licu. Može se javiti i na prelazima između kože i sluzokože.

Edematozno nabubrenje sa crvenilom kože karakteriše ekzema rubrum. Ekcem na dlanovima i tabanima sa jako razvijenim rožastim slojem u vidu difuznog odebljanja i bolnim ragadama koje vlaže a sa tipičnim mjehurićima na prelazu u zdravu kožu, nosi naziv ekzema tyloticum. Sa ovim je istovijetan i ihtiotični ekcem. Ako se radi o ekcemu lokalizovanom na folikulima onda je to ekzema foliculare.

Svi profesionalni epidermodermatitisi ili ekcemi imaju navedenu kliničku sliku ekzema vulgare, a etiološki se mogu podijeliti na mnogo više vrsta.

Najpoznatiji i jedan od najčešćih profesionalnih alergijskih epidermodermatitisa je cementni. Alergogene supstance u cementu su u prvom redu kalijum bihromat, zatim kobalt oksid i nikl sulfat. Prisustvo ovih materija je vezano za samu proizvodnju i tehnologiju dobijanja cementa. Cement se dobija iz jedne vrste stijena (laporca). Naime hrom i nikl se nalaze svuda u zemljinoj kori a kobalta ima u glinenoj frakciji. Prisustvo navedenih materija potiče i od valjaka i tučkova za usitnjavanje sirovine. Isti su izrađeni od specijalnih vrsta čelika koji pri oplemenjavanju poprimaju dosta hroma, nikla i kobalta. lako količine pomenutih alergogenih supstanci u cementu nisu velike, itekako su dovoljne da prouzrokuju senzibilizaciju pošto posjeduju izrazita alergogena svojstva. Prvo mjesto po alergogenoj moći pripada hromu, zatim kobaltu i rijeđe niklu, odnosno njihovim jedinjenjima: kalijum bihromatu, kobalt oksidu i sulfatu i nikl oksidu i sulfatu.

Zanimanja na kojima se zaposleni izlažu gore navedenim materijama su: zidari, fasaderi, teraceri, betonirci, moleri, tapetari, kod kojih je koža ruku zbog prirode posla često oštećena.

Takođe mogu biti oštećeni i radnici koji rade u proizvodnji cementa a više od njih pakeri i utovarivači cementa. Dejstvu navedenih alergogenih supstanci podležu i radnici u industriji boja, zatim fotografi, radnici zaposleni u kožarskoj industriji, industriji gume, u rudarskim i topioničarskim preduzećma odgovarajućih metala, zatim galvanizeri, keramičari, nikleri.

Kobaltovim jedinjenjima posebno su izloženi radnici pri proizvodnji i manipulaciji sa gleđi (keramičari, pećari, kaljari, grnčari), radnici koji izrađuju boje, naročito razne nijanse, ljubičaste boje. Kobalt u novije vrijeme dobija i veću primjenu u radioizotopiji i radioterapiji pa i to treba imati na umu pri pronalaženju etiološkog faktora eventualnih profesionalnih dermatoza.

Pored više poznatog cementnog ekcema, i pri mnogim drugim zanimanjima postoje specifični reaktogeni koji uslovljavaju pojavu profesionalnih dermatitisa, pa ih treba i poznavati.

U farmaceutsko-hemijskoj industriji i kod bolničkog osoblja dolazi u obzir kao alergen penicilin, streptomicin, antibiotici širokog spektra, jod, kinin, prokain, akridinski spojevi, largaktil, gumeni predmeti i mnogi drugi lijekovi.

U pekarskoj struci do ekcema dovode sve vrste brašna, alkalije, superfosfati.

U poljoprivredi amonijum sulfat i sredstva za zaprašivanje, mogu da prouzrokuju ekceme.

  • Kod pralja, sapun i deterdženti.
  • Kod rudara, gumene čizme i prašina uglja.
  • Kod šofera i automehaničara glavni alergogeni agensi su benzin i njegovi derivati, zatim terpentin,  nafta, benzol.

U industriji kože, prouzrokovao ekcema je tanin, bihromat, arsen, živa, anilinske boje, aceton, benzol, tutkalo, katran, smola i dr.

U industriji stakla arsen, razne boje i hromati.

Kod bojadžija alergogene materije su benzin, hromne soli i boje, razrijeđivači, aceton.

Kod frizera u prvom redu dolazi prijeosjetljivost na ursol.

U tekstilnoj industriji naročitu senzibilizirajuću moć ima sintetičko vlakno.

Ekcem mogu da prouzrokuju i kozmetička sredstva pri proizvodnji istih pa i ovaj može da ima profesionalni karakter.

Može doći i do pojave profesionalnih ekcema i kod službenika pri upotrebi anilinskih olovki, papira za kopiranje, kao i pri rukovanju papirom prevučenim kadmijum sulfatom.

Ne mogu se ni nabrojati sve materije u raznim profesijama koje mogu da prouzrokuju profesionalna obolenja kože, pa je iz tog razloga neophodno prostudirati uz pojavu svakog ekcema i radno mjesto, kao i materije sa kojima pri radu oboljeli dolazi u kontakt.

Jasno je da profesionalne dermatoze čine posebnu grupu obolenja samo po tome što je poziv i zanimanje uzrok njihovoj pojavi. Kožne manifestacije su više ili manje izražene promjene sa recidivima koje mogu privremeno, ili trajno ograničiti radnu sposobnost, naročito s obzirom na polisenzibilizaciju koja je poznata kod aiergijskih obolenja.

Dijagnoza
Bolest se javlja poslije latentnog perioda odnosno poslije kraćeg ali češće, poslije dužeg vremena izloženosti i dodira sa alergogenom materijom. Iz tog razloga je neophodno poznavanje radne anamneze kao i anamnestičkih podataka o samom obolenju u odnosu na prvu pojavu stigmata, na težinu obolenja i recidive, a posebno na periode smirivanja procesa u periodu bolovanja odnosno uklanjanja oboljelog sa radnog mjesta.

Za dijagnostikovanje profesionalnih dermatoza, neophodan uslov je verifikacija kožnih oštećenja, tj. konstatovanje i praćenje već navedenih stadija ekcema. Treba ponoviti da je obavezna pojava I stadija koji karakteriše crvenilo kože, kao i prisustvo skvamoznog stadija.

Za potvrdu senzibilizacije služimo se epikutanim testovima. Oni se vrše na intaktnoj koži. Prema vrsti alergena upotrebljavaju se vodeni, uljani ili alkoholni rastvori istih.

Epikutani ili Patch testovi rade se obično na unutrašnjoj strani podlaktice ili nadlaktice, a ukoliko su brojniji, na leđima. Mjesto se očisti alkoholom i kada se osuši stavlja se promijera 1x1 cm natopljena krpica sa odgovarajućim alergenom. Preko nje se stavlja celofan veličine 2x2 cm, a preko ovog flaster. Ukoliko ispitivana osoba reaguje preosetljivošću na flaster fiksacija natopljene krpice i celofana se obavi uvijenim zavojem ili na drugi način fiksira.

Suhe supstance se pak stavljaju na vlažan filter papir, pa preko njega dolazi krpica, zatim celofan i najzad flaster. Reakcije se čitaju poslije 24, 48 i 72 časa. Za čitanje postoje više kriterija, no epikutani test je pozitivan u slučaju pojave eritema koji je slabije ili jače izražen. Prema intenzitetu ovog, se obilježava sa + (plus) ili ++ (dva plus). U slučaju da se pojavi i papula obilježava se sa + + + (tri plus), a pri pojavi vezikule + + + + (četiri plusa) - (šema po Sholdon-u).

Ako dođe do jače reakcije, krpica se mora skinuti i prije 24 odnosno 48 časova a kožu treba oprati. Ukoliko se očekuje veća reakcija a što zavisi od alergogene moći samog agensa, aiergen se više razblažuje i doza se   smanjuje.

Pored navedenih kriterija u dijagnostičke svrhe, treba uzeti u obzir i laboratorijske analize kao glikemiju, hepatogram, ureu u krvi, i leukocitarnu formulu, s obzirom na veće prisustvo eozinofila pri alergijskim reakcijama.

Profesionalni ekcemi dovode i do funkcionalnih smetnji odgovarajućeg dijela tijela, naročito ako su obolenja teže prirode, ili pak lokalizovana na mjestima koja se bezuslovno pri radu moraju izlagati mehaničkom pritisku, kvašenju ili dejstvu supstanci, koje na koži stvaraju »hemijske opekotine«, odnosno koagulacione ili kolikvacione nekroze, kao što su to npr. kiseline, alkalije i dr. Tipičan primjer za poremećenu funkciju šaka je tilotičan ekcem kod šofera i automehaničara prouzrokovan benzinom.

Epidermodermalno oboljenje se može, a i ne mora reperkutovati na cijeli organizam oboljelog. Ipak, poznato je da neestetski izgled ekcematičara djeluje negativno na psihu, a samim tim umanjuje i ličnu radnu sposobnost. Oboljelog izbegavaju saradnici jer u narodu postoji averzija od kožnih obolenja.

Prognoza
Prognoza profesionalnih alergijskih epidermodermita je ozbiljna ukoliko se na vrijeme ne postavi etiološka dijagnoza i radnik ne ukloni sa radnog mjesta. Što je broj recidiva veći sa vremenski kraćim razmacima smirivanja promjena, prognoza na ozdravljenje je lošija jer, kod ovih kao i kod ostalih alergijskih bolesti, postoji uslov polisenzibilizacije.

Dobar ishod obolenja zavisi od blagovremenog uklanjanja sa radnog mjesta na kom je oboljeli i senzibilisan. No, treba odmah reći da se istovremeno pojavljuje problem pronalaženja novog radnog mjesta na kome oboljeli radnik ne bi došao u dodir sa materijom, koja ga je senzibilisala, u svakom slučaju treba primjeniti sve preventivne zaštitne mjere. Više uslova za ozdravljenje imaju pri tom ljudi tamnije puti, kao i mlađe osobe, psihički stabilnije, kao i ljudi bez obolenja probavnog i endokrinog sistema.

Radna sposobnost
Radna sposobnost zavisi od težine obolenja. U svakom slučaju i jednom izloženi su primorani da promjene svoje zanimanje jer će pri slijedećem kontaktu sa istom supstancom na radnom mjestu doći do recidiva. Uklanjanje alergena sa radnog mjesta se praktično ne može izvršiti pošto su baš te materije neophodne za sam tehnološki proces odgovarajuće djelatnosti.

Promjena radnog mjesta u istoj sredini, tj. u preduzeću obično ostaje bez efekta pošto se na neželjeni alergen može svuda naići. Jedina mjera dalje zaštite od recidiva kao i teških obolenja kože, ostaje prekvalifikacija odnosno profesionalna rehabilitacija. Pri tom treba dobro prostudirati buduće radno mjesto i materije sa kojima će oboljeli radnik dolaziti u dodir u novoj radnoj sredini.

Jednom već senzibilisani organizam lako reaguje na nove agense i polisenzibiliše se. Iz tog razloga neophodno je prostudirati alergogene osobine materijala sa kojima će prekvalifikovani raditi, a sa kojima ranije nije dolazio u dodir. Tako npr. keramičar ne može prihvatiti zidarski posao ili posao kožarskog radnika, frizera, niklera, fotografa i druge pri kojima bi bio izložen u prvom redu kobaltovim jedinjenjima.

Ne treba zaboraviti na specijalistički dermatološki pregled radnika prije profesionalne orijentacije i prije stupanja na posao. Ovo bi bilo od velikog značaja, naročito pri nekim zanimanjima koja zahtijevaju zdravu i otpornu kožu. Postoje i mišljenja da su opravdana kožna testiranja učenika pri izboru zanimanja, naročito za ona, pri kojima brže dolazi do senzibilizacije. To su poslovi npr. građevinskih radnika, frizera i još nekih. Testiranja eventualno treba ponoviti u toku školovanja učenika u privredi, pa u slučaju otkrivanja preosjetljivosti preporučiti promjenu buduće profesije.

 
EnglishArabicBulgarianCroatianCzechDanishDutchFinnishFrenchGermanGreekHindiItalianJapaneseKoreanNorwegianPolishPortugueseRomanianRussianSpanishSwedishCatalanFilipinoHebrewIndonesianLatvianLithuanianSerbianSlovakSlovenianUkrainianVietnameseAlbanianEstonianGalicianHungarianMalteseThaiTurkishPersianAfrikaansMalaySwahiliIrishWelshBelarusianIcelandicMacedonianYiddishArmenianAzerbaijaniBasqueGeorgianHaitian CreoleUrduChinese (S)Chinese (T)

Pretraga

Trenutno aktivnih Gostiju: 55 
Home Medicina rada EKCEM ILI EPIDERMODERMIT